Armais Akovbyan

Armais Aristagesovich Akovbyan 1900-yil 2-martda Tabrizda (Eron, o'sha paytda Fors) xizmatchi oilasida tug'ilgan. Asr boshida oila Ashxobodga ko'chgan; bolalik va yoshlik yillari shu yerda o'tgan, u erkaklar gimnaziyasida keyinchalik bastakor, jarroh, gematolog va sharqshunos bo'lib yetishgan sinfdoshlari bilan o'qigan. Gimnaziya orkestrida trubada chalgan, havaskor spektakllarda qatnashgan, lotin va nemis tillarini yaxshi bilgan.

1919-yilda gimnaziyani tugatgach, Akovbyan ixtiyoriy ravishda Qizil Armiyaga kirdi, 1920-yilda esa Toshkentda yangi ochilgan Turkiston davlat universitetining tibbiyot fakultetiga o'qishga kirdi. Uning dastlabki o'qituvchilari orasida P. F. Borovskiy, V. F. Voyno-Yasenetskiy va A. N. Kryukov bor edi. 1926-yilda universitetni bitirgach, tanlov asosida teri-tanosil kasalliklari klinikasiga ordinator bo'ldi, 1930-yildan esa dermatovenerologiya kafedrasining assistenti bo'lib ishladi. Mutaxassis sifatida professorlar I. S. Milman va A. I. Kartamishev rahbarligida shakllandi.

1935-yilda unga himoyasiz tibbiyot fanlari nomzodi darajasi berildi, 1937-yilda esa yumshoq shankrning immunodiagnostikasi va immunoterapiyasi haqidagi doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1938-yil mayida Moskvadagi xizmat safaridan qaytgach, tuhmat asosida hibsga olindi. Tergov taxminan yigirma oy davom etdi; kamerada u bilan professor V. F. Voyno-Yasenetskiy, keyinchalik arxiyepiskop Luka bo'lgan inson birga edi. Sil bilan kasallangan Akovbyan dalil yo'qligi sababli ozod qilindi va keyinchalik to'liq oqlandi.

1940-yilda u Toshkent davlat tibbiyot instituti dermatovenerologiya kafedrasining professori bo'ldi, 1945–1971-yillarda teri va tanosil kasalliklari kafedrasiga mudirlik qildi. U mamlakatda birinchilardan bo'lib vitiligoni davolashda anjir bargidan olingan furanokumarinli ekstraktlarni, ekzema, neyrodermit va boshqa teri kasalliklarida esa qizilmiya ildizidan olingan glitsirret kislotasi preparatlarini qo'llagan; ayrim hollarda gipnozdan ham foydalangan. Uning asosiy hissasi venerologiyaga tegishli: kafedrada sifilisga qarshi penitsillin va boshqa preparatlar sinab ko'rilgan, Akovbyanning monografiyalari yumshoq shankr, sifilisni margimush preparatlari bilan davolashdagi asoratlar va O'zbekistonda sifilisga qarshi kurashni tashkil etishga bag'ishlangan.

Taxminan yigirma yil Akovbyan O'zbekiston SSR Sog'liqni saqlash vazirligining bosh dermatovenerologi bo'lgan, ko'p yillar respublika dermatovenerologlar ilmiy jamiyatiga rahbarlik qilgan va o'n besh yildan ortiq talabalar ilmiy jamiyatini boshqargan. U yuzga yaqin ilmiy ish va uchta monografiya chop etgan; uning rahbarligida doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalari bajarilgan, o'zi o'zbek dermatovenerologlar maktabining asoschisi hisoblanadi.

1960-yilda unga O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan fan arbobi unvoni berildi; shuningdek, Mehnat Qizil Bayroq va «Hurmat belgisi» ordenlari hamda medallar bilan taqdirlangan. 1971-yildan kafedrada ilmiy maslahatchi bo'lib ishladi. Armais Akovbyan 1974-yilda Toshkentda vafot etgan va shahardagi Botkin (eski xristian) qabristoniga dafn etilgan.