Asfandiyorxon I
Xiva xoni (1623–1643), Arab Muhammadxonning o'g'li, arabshohiylar (shayboniylar) sulolasidan: turkman zodagonlariga tayanib hukmronlik qilgan va 1628-yilda safaviylardan yengilgan hukmdor.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Vafot etgan sana:
- 1643
- Otasi:
- Arab Muhammadxon
Biografiya
Asfandiyorxon (Isfandiyorxon) 1623-yildan 1643-yilda vafot etgunicha Xiva xonligini boshqargan. U arabshohiylar, ya'ni shayboniylar sulolasining Xorazmdagi tarmog'idan, Arab Muhammadxonning o'g'li. Tug'ilgan yili ma'lum emas. Uni XX asr boshidagi Xiva xoni Isfandiyorxon (1871–1918) bilan adashtirmaslik kerak.
U turkmanlarning yordami bilan ukasi Elbars (Ilbars) sultonni taxtdan ag'darib, 1623-yilda Xivada xon bo'lgan. Hukmronligida turkman zodagonlariga tayangan. O'sha yili u ukasi Abulg'ozini Urganchda o'z noibi qilib tayinlagan; Abulg'ozi keyinchalik xonlik tarixchisi va xon sifatida mashhur bo'ldi.
Asfandiyorxon Eron qo'liga o'tgan Janubiy Turkmanistonni xonlikka qaytarmoqchi bo'ldi, lekin 1628-yilda safaviylar qo'shini uni mag'lub etdi. Keyingi o'n yilliklarda (1630–40-yillar) Buxoro va Rossiyaga boradigan savdo karvonlarini talagan qalmoqlarga qarshi kurashdi; ularga qarshi birgalikda harakat qilish uchun Moskva bilan so'zlashuvlar olib bordi.
Arab Muhammadxon o'ldirilishida Habashsulton va Elbars sulton ishtirok etgan edi; ularga yordam bergani uchun Asfandiyorxon Xorazmdagi uyg'ur va nayman qabilalarining chorvasini tortib olib, ularga qarshi qirg'in uyushtirgan. Shundan keyin boshqa o'zbek qabilalarining bir qismi Xivadan Movarounnahrga, ba'zilari Mang'ishloq yoki qozoq cho'llariga ko'chib ketgan.
1643-yilda Orol bo'yi o'zbeklari Abulg'ozi Bahodirni xon ko'tardilar. Asfandiyorxon o'sha yili vafot etgan, Abulg'ozi esa ikki yildan keyin Xivada taxtga o'tirgan.
Hayot yo'li
- 1623Xiva xoni
Turkmanlar yordamida ukasi Elbarsni ag'darib, Xiva taxtiga o'tirgan.
- 1628Safaviylardan mag'lubiyat
Janubiy Turkmanistonni qo'shib olishga urinishi safaviylar qo'shini tomonidan to'xtatilgan.
- 1630–1640-yillarQalmoqlarga qarshi kurash
Karvonlarga zarar yetkazgan qalmoqlarga qarshi kurashgan va Moskva bilan ittifoq haqida muzokara yuritgan.
- 1643Vafoti
Orol bo'yi o'zbeklari Abulg'oziga xonlikni topshirgan yili vafot etgan.