Асфандиёрхон I
Хива хони (1623–1643), Араб Муҳаммадхоннинг ўғли, арабшоҳийлар (шайбонийлар) сулоласидан: туркман зодагонларига таяниб ҳукмронлик қилган ва 1628-йилда сафавийлардан енгилган ҳукмдор.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Вафот этган сана:
- 1643
- Отаси:
- Араб Муҳаммадхон
Биография
Асфандиёрхон (Исфандиёрхон) 1623-йилдан 1643-йилда вафот этгунича Хива хонлигини бошқарган. У арабшоҳийлар, яъни шайбонийлар сулоласининг Хоразмдаги тармоғидан, Араб Муҳаммадхоннинг ўғли. Туғилган йили маълум эмас. Уни XX аср бошидаги Хива хони Исфандиёрхон (1871–1918) билан адаштирмаслик керак.
У туркманларнинг ёрдами билан укаси Элбарс (Илбарс) султонни тахтдан ағдариб, 1623-йилда Хивада хон бўлган. Ҳукмронлигида туркман зодагонларига таянган. Ўша йили у укаси Абулғозини Урганчда ўз ноиби қилиб тайинлаган; Абулғози кейинчалик хонлик тарихчиси ва хон сифатида машҳур бўлди.
Асфандиёрхон Эрон қўлига ўтган Жанубий Туркманистонни хонликка қайтармоқчи бўлди, лекин 1628-йилда сафавийлар қўшини уни мағлуб этди. Кейинги ўн йилликларда (1630–40-йиллар) Бухоро ва Россияга борадиган савдо карвонларини талаган қалмоқларга қарши курашди; уларга қарши биргаликда ҳаракат қилиш учун Москва билан сўзлашувлар олиб борди.
Араб Муҳаммадхон ўлдирилишида Ҳабашсултон ва Элбарс султон иштирок этган эди; уларга ёрдам бергани учун Асфандиёрхон Хоразмдаги уйғур ва найман қабилаларининг чорвасини тортиб олиб, уларга қарши қирғин уюштирган. Шундан кейин бошқа ўзбек қабилаларининг бир қисми Хивадан Мовароуннаҳрга, баъзилари Манғишлоқ ёки қозоқ чўлларига кўчиб кетган.
1643-йилда Орол бўйи ўзбеклари Абулғози Баҳодирни хон кўтардилар. Асфандиёрхон ўша йили вафот этган, Абулғози эса икки йилдан кейин Хивада тахтга ўтирган.
Ҳаёт йўли
- 1623Хива хони
Туркманлар ёрдамида укаси Элбарсни ағдариб, Хива тахтига ўтирган.
- 1628Сафавийлардан мағлубият
Жанубий Туркманистонни қўшиб олишга уриниши сафавийлар қўшини томонидан тўхтатилган.
- 1630–1640-йилларҚалмоқларга қарши кураш
Карвонларга зарар етказган қалмоқларга қарши курашган ва Москва билан иттифоқ ҳақида музокара юритган.
- 1643Вафоти
Орол бўйи ўзбеклари Абулғозига хонликни топширган йили вафот этган.