
Xivalik o'zbek ma'rifatparvar shoiri, lirik she'rlar, hajviy «Faloniy» turkumi va millat taqdiri haqidagi she'rlari muallifi; Xivada uy-muzeyi va haykali bor.
Biografiya
Avaz O'tar — xivalik o'zbek ma'rifatparvar shoiri. Uning to'liq nomi Avaz Polvonniyoz o'g'li; 1884-yil 15-avgustda Xivada dunyoga kelgan, 1919-yilda vafot etgan. Lirik she'rlari, hajviy «Faloniy» turkumi hamda millat taqdiriga bag'ishlangan misralari bilan tanilgan.
Bilimni dastlab maktabda, keyin Xivadagi Inoqiy madrasasida olgan. Taxminan 18 yoshida xalq uni shoir sifatida tanib qolgan. Xiva hukmdori Muhammad Rahim Soniy (Feruz) bu iste'dodga alohida e'tibor berib, yigitni saroyga chaqirgan va unga Tabibiyni ustoz qilib biriktirgan. Lekin Avaz O'tar saroy muhitiga ko'nika olmagan va u yerdan ketgan.
Yigirmanchi asr boshlarida kuchaygan milliy uyg'onish va mustaqillik g'oyalari shoir ijodiga chuqur ta'sir qilgan. Shu davrdan she'rlarida erk, ozodlik va ma'rifat targ'iboti, shuningdek kundalik turmushdagi nuqsonlarni fosh etuvchi kulgi yetakchi bo'lib qolgan. Shu bilan birga u yuksak insoniy fazilatlarni va chin muhabbatni madh etuvchi lirik she'rlar, qit'a va ruboiylar bitgan. Hajviy «Faloniy» turkumi ham o'sha yillar samarasi. «Millat», «Hurriyat», «Topar erkan, qachon», «Xalq», «Zamon» va boshqa she'rlarida millat kelajagi va tarixiy taqdiri haqida yangicha fikr bildirgan.
Ayrim she'rlari zamonasining davriy matbuotida — «Oyina», «Vaqt», «Mulla Nasriddin» sahifalarida chop etilgan. Merosidan ikkita devon («Saodat ul-iqbol» va «Devoni Avaz») hamda bayozlarga ko'chirilgan g'azallar saqlanib qolgan. Devonlarning qo'lyozmalari O'zbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida 942, 7102 va 3451-inventar raqamlari ostida turibdi.
Shoir xotirasi abadiylashtirilgan: respublikadagi maktablar, ko'cha va xiyobonlar uning nomini olgan, Xivada uy-muzey ochilib, haykal o'rnatilgan. Unga bag'ishlangan badiiy asarlar ham bor: Erkin Samandarning «Erk sadosi» dostoni, A. Bobojonning «G'azal fojiasi» dramasi, S. Siyoyevning «Bir chora zamon istab» qissasi va Sa'dulla Siyoyevning «Avaz» romani (1987). Tanlangan asarlari 1951-yilda rus tilida, 1984-yilda esa o'zbek tilida nashr qilingan.
Ta'lim
- Inoqiy madrasasi (Xiva)Madrasa · Xiva
Karyera
- Xiva xon saroyiSaroy shoiri · Xiva
Hayot yo'li
- 1884Tug'ilgan
Xivada, 15-avgust.
- 1902Shoir sifatida tanilgan
18 yoshlarida (taxminan) xalq orasida tanilgan; Xivadagi Inoqiy madrasasida o'qigan.
- 1902–1919Saroy va ijod
Muhammad Rahim Soniy saroyiga taklif etilgan, Tabibiy shogirdi bo'lgan, saroyni tark etgan; «Faloniy» turkumi, «Millat», «Hurriyat» va boshqa she'rlar, «Oyina», «Vaqt», «Mulla Nasriddin»da nashr.
- 1919Vafot etgan
O'lgan sanasi manbalarda yil aniqligida ko'rsatilgan.
- 1951, 1984Tanlangan asarlar
Rus tilida (1951) va o'zbek tilida «Saylanma» (1984) nashr etilgan.
Asarlar
- «Saodat ul-iqbol»Devon
- «Devoni Avaz»Devon
- «Faloniy»Hajviy she'rlar turkumi
- «Millat»She'r
- «Hurriyat»She'r
- «Topar erkan, qachon»She'r
- «Xalq»She'r
- «Zamon»She'r