
Хивалик ўзбек маърифатпарвар шоири, лирик шеърлар, ҳажвий «Фалоний» туркуми ва миллат тақдири ҳақидаги шеърлари муаллифи; Хивада уй-музейи ва ҳайкали бор.
Биография
Аваз Ўтар — хивалик ўзбек маърифатпарвар шоири. Унинг тўлиқ номи Аваз Полвонниёз ўғли; 1884-йил 15-августда Хивада дунёга келган, 1919-йилда вафот этган. Лирик шеърлари, ҳажвий «Фалоний» туркуми ҳамда миллат тақдирига бағишланган мисралари билан танилган.
Билимни дастлаб мактабда, кейин Хивадаги Иноқий мадрасасида олган. Тахминан 18 ёшида халқ уни шоир сифатида таниб қолган. Хива ҳукмдори Муҳаммад Раҳим Соний (Феруз) бу истеъдодга алоҳида эътибор бериб, йигитни саройга чақирган ва унга Табибийни устоз қилиб бириктирган. Лекин Аваз Ўтар сарой муҳитига кўника олмаган ва у ердан кетган.
Йигирманчи аср бошларида кучайган миллий уйғониш ва мустақиллик ғоялари шоир ижодига чуқур таъсир қилган. Шу даврдан шеърларида эрк, озодлик ва маърифат тарғиботи, шунингдек кундалик турмушдаги нуқсонларни фош этувчи кулги етакчи бўлиб қолган. Шу билан бирга у юксак инсоний фазилатларни ва чин муҳаббатни мадҳ этувчи лирик шеърлар, қитъа ва рубоийлар битган. Ҳажвий «Фалоний» туркуми ҳам ўша йиллар самараси. «Миллат», «Ҳуррият», «Топар эркан, қачон», «Халқ», «Замон» ва бошқа шеърларида миллат келажаги ва тарихий тақдири ҳақида янгича фикр билдирган.
Айрим шеърлари замонасининг даврий матбуотида — «Ойина», «Вақт», «Мулла Насриддин» саҳифаларида чоп этилган. Меросидан иккита девон («Саодат ул-иқбол» ва «Девони Аваз») ҳамда баёзларга кўчирилган ғазаллар сақланиб қолган. Девонларнинг қўлёзмалари Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институтида 942, 7102 ва 3451-инвентар рақамлари остида турибди.
Шоир хотираси абадийлаштирилган: республикадаги мактаблар, кўча ва хиёбонлар унинг номини олган, Хивада уй-музей очилиб, ҳайкал ўрнатилган. Унга бағишланган бадиий асарлар ҳам бор: Эркин Самандарнинг «Эрк садоси» достони, А. Бобожоннинг «Ғазал фожиаси» драмаси, С. Сиёевнинг «Бир чора замон истаб» қиссаси ва Саъдулла Сиёевнинг «Аваз» романи (1987). Танланган асарлари 1951-йилда рус тилида, 1984-йилда эса ўзбек тилида нашр қилинган.
Таълим
- Иноқий мадрасаси (Хива)Мадраса · Хива
Карьера
- Хива хон саройиСарой шоири · Хива
Ҳаёт йўли
- 1884Туғилган
Хивада, 15-август.
- 1902Шоир сифатида танилган
18 ёшларида (тахминан) халқ орасида танилган; Хивадаги Иноқий мадрасасида ўқиган.
- 1902–1919Сарой ва ижод
Муҳаммад Раҳим Соний саройига таклиф этилган, Табибий шогирди бўлган, саройни тарк этган; «Фалоний» туркуми, «Миллат», «Ҳуррият» ва бошқа шеърлар, «Ойина», «Вақт», «Мулла Насриддин»да нашр.
- 1919Вафот этган
Ўлган санаси манбаларда йил аниқлигида кўрсатилган.
- 1951, 1984Танланган асарлар
Рус тилида (1951) ва ўзбек тилида «Сайланма» (1984) нашр этилган.
Асарлар
- «Саодат ул-иқбол»Девон
- «Девони Аваз»Девон
- «Фалоний»Ҳажвий шеърлар туркуми
- «Миллат»Шеър
- «Ҳуррият»Шеър
- «Топар эркан, қачон»Шеър
- «Халқ»Шеър
- «Замон»Шеър