Boris Lunin

Boris Vladimirovich Lunin — tarixchi, tarixshunos, manbashunos va bibliograf, Markaziy Osiyo sharqshunosligi hamda arxeologiyasi tarixi bo'yicha tadqiqotlar muallifi. U 1906-yil 18-iyulda Jenevada Rossiyadan chiqqan siyosiy muhojirlar oilasida (otasi huquqshunos) tug'ilgan. Bobosi V. I. Lunin Birinchi Davlat Dumasiga saylangach, oila Rossiyaga qaytgan.

Pyatigorskdagi gimnaziyada o'qigan, 1921-yildan Rostov-Donda yashagan, 1922–1925-yillarda Don arxeologiya institutida ko'ngilli tinglovchi bo'lgan. 1923-yildan Don arxeologiya va san'at tarixi jamiyati (keyinroq Shimoliy Kavkaz arxeologiya, tarix va etnografiya jamiyati) a'zosi, uning boshqaruvida ilmiy kotib bo'lgan, Don viloyat muzeyida ishlagan. Dastlabki nashri — 1923-yilgi ekspeditsiya natijalariga bag'ishlangan «Qora dengiz dolmenlari» (1924). 1931-yil fevralda jamiyat boshqaruvining boshqa a'zolari bilan hibsga olingan, shu yilning sentabrida shartli hukm bilan ozod etilgan. 1935–1941-yillarda Rostov oliy o'quv yurtlarida dars bergan, 1937-yilda yangi tashkil etilgan Rostov o'lkashunoslik muzeyining sovetlargacha bo'lgan tarix bo'limiga rahbarlik qilgan.

1941-yilda Janubiy frontda faol armiya safida bo'lgan, 1942–1953-yillarda Turkiston harbiy okrugida xizmat qilgan: harbiy o'quv yurtlarida katta o'qituvchi va ijtimoiy-iqtisodiy sikl boshlig'i bo'lgan, podpolkovnik unvonida nafaqaga chiqqan. 1953-yildan O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida ilmiy kotib, keyin katta ilmiy xodim, so'ng akademiyaning Ijtimoiy fanlar bo'limi ilmiy kotibi bo'lgan. 1956-yilda Turkiston havaskor arxeologlar to'garagi (1895–1917) haqidagi nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

«Markaziy Osiyo sovetlargacha va sovet sharqshunosligida» (1965) monografiyasi asosidagi doktorlik dissertatsiyasini 1966–1967-yillarda himoya qilib, tarix fanlari doktori bo'lgan (daraja odatda 1966-yilga tegishli deb ko'rsatiladi); 1970-yilda professor unvonini olgan. 1968-yildan O'zSSR Tarix instituti tarixshunoslik sektori mudiri va bosh ilmiy xodimi. 1973-yilda unga O'zbekiston SSR fan arbobi unvoni berilgan, 1981-yilda Xalqlar do'stligi ordeni bilan taqdirlangan.

Lunin 25 monografiya, 50 risola va 600 dan ortiq ilmiy ish muallifi. «Turkistondagi ilmiy jamiyatlar va ularning ilg'or faoliyati» (1962), «Markaziy Osiyo vatan sharqshunosligining ilmiy merosida» (1979) kabi kitoblari bilan bir qatorda O'zbekistonning arxeologiyasi, tarixi, etnografiyasi, falsafasi va huquqiga oid adabiyotning yillik bibliografik ko'rsatkichlarini tuzgan. Qirq yil «O'zbekistonda ijtimoiy fanlar» jurnali tahrir hay'ati a'zosi, 14 jildlik o'zbek ensiklopediyasi bosh tahririyati a'zosi bo'lgan; Rossiya tabiiy fanlar akademiyasi akademigi va Rossiya arxeologiya jamiyati a'zosi.

Boris Lunin 2001-yil 18-oktyabrda Toshkentda vafot etgan va shahardagi Do'mbrobod qabristoniga dafn etilgan. Rostov-Donda bir tor ko'cha uning nomi bilan atalgan.