Борис Лунин

Борис Владимирович Лунин — тарихчи, тарихшунос, манбашунос ва библиограф, Марказий Осиё шарқшунослиги ҳамда археологияси тарихи бўйича тадқиқотлар муаллифи. У 1906-йил 18-июлда Женевада Россиядан чиққан сиёсий муҳожирлар оиласида (отаси ҳуқуқшунос) туғилган. Бобоси В. И. Лунин Биринчи Давлат Думасига сайлангач, оила Россияга қайтган.

Пятигорскдаги гимназияда ўқиган, 1921-йилдан Ростов-Донда яшаган, 1922–1925-йилларда Дон археология институтида кўнгилли тингловчи бўлган. 1923-йилдан Дон археология ва санъат тарихи жамияти (кейинроқ Шимолий Кавказ археология, тарих ва этнография жамияти) аъзоси, унинг бошқарувида илмий котиб бўлган, Дон вилоят музейида ишлаган. Дастлабки нашри — 1923-йилги экспедиция натижаларига бағишланган «Қора денгиз долменлари» (1924). 1931-йил февралда жамият бошқарувининг бошқа аъзолари билан ҳибсга олинган, шу йилнинг сентабрида шартли ҳукм билан озод этилган. 1935–1941-йилларда Ростов олий ўқув юртларида дарс берган, 1937-йилда янги ташкил этилган Ростов ўлкашунослик музейининг советларгача бўлган тарих бўлимига раҳбарлик қилган.

1941-йилда Жанубий фронтда фаол армия сафида бўлган, 1942–1953-йилларда Туркистон ҳарбий округида хизмат қилган: ҳарбий ўқув юртларида катта ўқитувчи ва ижтимоий-иқтисодий сикл бошлиғи бўлган, подполковник унвонида нафақага чиққан. 1953-йилдан Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Тарих ва археология институтида илмий котиб, кейин катта илмий ходим, сўнг академиянинг Ижтимоий фанлар бўлими илмий котиби бўлган. 1956-йилда Туркистон ҳаваскор археологлар тўгараги (1895–1917) ҳақидаги номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.

«Марказий Осиё советларгача ва совет шарқшунослигида» (1965) монографияси асосидаги докторлик диссертациясини 1966–1967-йилларда ҳимоя қилиб, тарих фанлари доктори бўлган (даража одатда 1966-йилга тегишли деб кўрсатилади); 1970-йилда профессор унвонини олган. 1968-йилдан ЎзССР Тарих институти тарихшунослик сектори мудири ва бош илмий ходими. 1973-йилда унга Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилган, 1981-йилда Халқлар дўстлиги ордени билан тақдирланган.

Лунин 25 монография, 50 рисола ва 600 дан ортиқ илмий иш муаллифи. «Туркистондаги илмий жамиятлар ва уларнинг илғор фаолияти» (1962), «Марказий Осиё ватан шарқшунослигининг илмий меросида» (1979) каби китоблари билан бир қаторда Ўзбекистоннинг археологияси, тарихи, этнографияси, фалсафаси ва ҳуқуқига оид адабиётнинг йиллик библиографик кўрсаткичларини тузган. Қирқ йил «Ўзбекистонда ижтимоий фанлар» журнали таҳрир ҳайъати аъзоси, 14 жилдлик ўзбек энсиклопедияси бош таҳририяти аъзоси бўлган; Россия табиий фанлар академияси академиги ва Россия археология жамияти аъзоси.

Борис Лунин 2001-йил 18-октябрда Тошкентда вафот этган ва шаҳардаги Дўмбробод қабристонига дафн этилган. Ростов-Донда бир тор кўча унинг номи билан аталган.