Botir Zokirov

Botir Karimovich Zokirov 1936-yil 26-aprelda Moskvada tug'ilgan: o'sha paytda ota-onasi — keyinchalik O'zbekiston SSR xalq artisti bo'lgan opera xonandasi (bariton) Karim Zokirov va xonanda Shohista Saidova Moskvadagi o'zbek opera studiyasida o'qiyotgan edi. Botir oiladagi olti farzandning to'ng'ichi bo'lgan; singlisi Luiza, ukalari Naufal, Farrux, Jamshid va Ravshan ham sahnaga yo'l tutgan va bu oila o'zbek musiqasi tarixiga Zokirovlar sulolasi nomi bilan kirgan.

1950-yillar boshida Toshkent konservatoriyasida vokaldan tahsil olgan, biroq o'pka kasalligi tufayli o'qishni tark etib, 1958–1962-yillarda A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik san'ati institutining rejissyorlik fakultetida o'qigan. «Yoshlik» yoshlar estrada ansamblining tashkil topishida qatnashgan va u bilan 1957-yilda Moskvadagi VI Butunjahon yoshlar va talabalar festivalida chiqish qilgan. Shu festivalda u misrlik bastakor Farid al-Atrashning «Ya zahratan fi xayoli» qo'shig'ini arab tilida ilk bor kuylagan; «Arab tangosi» nomi bilan «Melodiya» plastinkalarida tarqalgan bu qo'shiq unga butun Ittifoq bo'ylab shuhrat keltirgan.

1958–1970-yillarda Zokirov O'zbekiston davlat estrada orkestrining yakkaxon xonandasi, keyinroq badiiy rahbari bo'lgan. U o'zbek xalq qo'shiqlari, Mutal Burhonov, Ikrom Akbarov, Sayfi Jalil kabi bastakorlarning romans va qo'shiqlari bilan bir qatorda hind, eron, arab, fransuz va italyan qo'shiqlarini, odatda, asl tilida ijro etgan. 1964-yil noyabrida, 28 yoshida, unga O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni berilgan. 1960-yillar boshida o'pkasidan jarrohlik amaliyoti o'tkazilgan va shifokorlar bir muddat qo'shiq aytishni taqiqlagan; bu yillarda u Antuan de Sent-Ekzyuperining «Kichik shahzoda» va Yevgeniy Shvarsning «Soya» asarlarini o'zbek tiliga tarjima qilgan. 1966-yilda Parijdagi «Olimpiya» konsert zalida kuylagan.

1972-yilda Zokirov Toshkent myuzik-xollini tashkil etgan va 1978-yilgacha uning badiiy rahbari, rejissyori va yetakchi xonandasi bo'lgan; jamoaning eng mashhur ishi Mark Zaxarov bilan birgalikda sahnalashtirilgan «Dengizchi Sindbodning sayohati» myuzikli bo'lgan. 1978-yildan «O'zbekkonsert»ning yakkaxon xonandasi sifatida, jumladan, ukasi Farrux boshqargan «Yalla» ansambli jo'rligida chiqish qilgan.

Zokirov she'r, hikoya va ocherklar yozgan, bastakor Ikrom Akbarovning «So'g'd elining qoploni» operasi librettosini yaratgan. Rassom sifatida «Avtoportret», «Saraton», «Gumbazlar», «Bolalik ko'chasi», «Chor minor» kabi asarlari ma'lum. Kinoda ham suratga tushgan: «Gullar ochilganda» (1959) filmida, «Olovli yo'llar» teleserialida Rabindranat Tagor rolida, Elyor Ishmuhamedovning «Dahoning yoshligi» (1982) filmida Ibn Sinoning otasi Abdullo rolida. Birinchi rafiqasi aktrisa Erkli Malikboyevadan o'g'illari Baxtiyor (o'sha filmda Ibn Sino rolini ijro etgan aktyor) va Bahodir, ikkinchi rafiqasi balet artisti Galinadan qizi Ruxshona tug'ilgan.

Botir Zokirov 1985-yil 23-yanvarda Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn qilingan. Toshkentdagi ko'chalardan biri, Jizzaxdagi san'at bilim yurti va Samarqanddagi yoshlar san'at markazi uning nomi bilan ataladi; 1989-yildan uning nomidagi estrada xonandalari tanlovi o'tkaziladi, 1995-yilda Botir Zokirov jamg'armasi tuzilgan. Vafotidan so'ng «Buyuk xizmatlari uchun» (2000) va «El-yurt hurmati» (2021) ordenlari bilan taqdirlangan, 2024-yil 16-mayda Toshkentda uning nomidagi ko'chada xonandaga haykal o'rnatilgan.