Ботир Зокиров
Ўзбек эстрада хонандаси, рассом ва адиб, Ўзбекистон ССР халқ артисти (1964), Тошкент мюзик-холлининг асосчиси; «Араб тангоси» ижроси билан шуҳрат қозонган.
- Фаолият:
- Хонанда, Актёр, Ёзувчи, Рассом, Эстрада хонандаси
- Туғилган:
- 26 апрел 1936(48 ёш) ♉ — 23 январ 1985
- Отаси:
- Карим Зокиров
- Онаси:
- Шоҳиста Саидова
- Турмуш ўртоғи:
- Эркли Маликбоева, Галина
- Фарзандлар:
- Бахтиёр Зокиров, Баҳодир Зокиров, Рухшона Зокирова
Биография
Ботир Каримович Зокиров 1936-йил 26-апрелда Москвада туғилган: ўша пайтда ота-онаси — кейинчалик Ўзбекистон ССР халқ артисти бўлган опера хонандаси (баритон) Карим Зокиров ва хонанда Шоҳиста Саидова Москвадаги ўзбек опера студиясида ўқиётган эди. Ботир оиладаги олти фарзанднинг тўнғичи бўлган; синглиси Луиза, укалари Науфал, Фаррух, Жамшид ва Равшан ҳам саҳнага йўл тутган ва бу оила ўзбек мусиқаси тарихига Зокировлар сулоласи номи билан кирган.
1950-йиллар бошида Тошкент консерваториясида вокалдан таҳсил олган, бироқ ўпка касаллиги туфайли ўқишни тарк этиб, 1958–1962-йилларда А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик санъати институтининг режиссёрлик факултетида ўқиган. «Ёшлик» ёшлар эстрада ансамблининг ташкил топишида қатнашган ва у билан 1957-йилда Москвадаги VI Бутунжаҳон ёшлар ва талабалар фестивалида чиқиш қилган. Шу фестивалда у мисрлик бастакор Фарид ал-Атрашнинг «Я заҳратан фи хаёли» қўшиғини араб тилида илк бор куйлаган; «Араб тангоси» номи билан «Мелодия» пластинкаларида тарқалган бу қўшиқ унга бутун Иттифоқ бўйлаб шуҳрат келтирган.
1958–1970-йилларда Зокиров Ўзбекистон давлат эстрада оркестрининг яккахон хонандаси, кейинроқ бадиий раҳбари бўлган. У ўзбек халқ қўшиқлари, Мутал Бурҳонов, Икром Акбаров, Сайфи Жалил каби бастакорларнинг романс ва қўшиқлари билан бир қаторда ҳинд, эрон, араб, франсуз ва итальян қўшиқларини, одатда, асл тилида ижро этган. 1964-йил ноябрида, 28 ёшида, унга Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони берилган. 1960-йиллар бошида ўпкасидан жарроҳлик амалиёти ўтказилган ва шифокорлар бир муддат қўшиқ айтишни тақиқлаган; бу йилларда у Антуан де Сент-Экзюперининг «Кичик шаҳзода» ва Евгений Шварснинг «Соя» асарларини ўзбек тилига таржима қилган. 1966-йилда Париждаги «Олимпия» концерт залида куйлаган.
1972-йилда Зокиров Тошкент мюзик-холлини ташкил этган ва 1978-йилгача унинг бадиий раҳбари, режиссёри ва етакчи хонандаси бўлган; жамоанинг энг машҳур иши Марк Захаров билан биргаликда саҳналаштирилган «Денгизчи Синдбоднинг саёҳати» мюзикли бўлган. 1978-йилдан «Ўзбекконцерт»нинг яккахон хонандаси сифатида, жумладан, укаси Фаррух бошқарган «Ялла» ансамбли жўрлигида чиқиш қилган.
Зокиров шеър, ҳикоя ва очерклар ёзган, бастакор Икром Акбаровнинг «Сўғд элининг қоплони» операси либреттосини яратган. Рассом сифатида «Автопортрет», «Саратон», «Гумбазлар», «Болалик кўчаси», «Чор минор» каби асарлари маълум. Кинода ҳам суратга тушган: «Гуллар очилганда» (1959) филмида, «Оловли йўллар» телесериалида Рабиндранат Тагор ролида, Элёр Ишмуҳамедовнинг «Даҳонинг ёшлиги» (1982) филмида Ибн Синонинг отаси Абдулло ролида. Биринчи рафиқаси актриса Эркли Маликбоевадан ўғиллари Бахтиёр (ўша филмда Ибн Сино ролини ижро этган актёр) ва Баҳодир, иккинчи рафиқаси балет артисти Галинадан қизи Рухшона туғилган.
Ботир Зокиров 1985-йил 23-январда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн қилинган. Тошкентдаги кўчалардан бири, Жиззахдаги санъат билим юрти ва Самарқанддаги ёшлар санъат маркази унинг номи билан аталади; 1989-йилдан унинг номидаги эстрада хонандалари танлови ўтказилади, 1995-йилда Ботир Зокиров жамғармаси тузилган. Вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» (2000) ва «Эл-юрт ҳурмати» (2021) орденлари билан тақдирланган, 2024-йил 16-майда Тошкентда унинг номидаги кўчада хонандага ҳайкал ўрнатилган.
Таълим
- Ўзбекистон давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1952–1957 · Вокал факултети (тугатмаган)
- Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институтиОлийгоҳ · Тошкент · 1958–1962 · Режиссёрлик факултети (ўша пайтда А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик санъати институти)
Карьера
- Ўзбекистон давлат эстрада оркестриЯккахон хонанда, кейин бадиий раҳбар · Тошкент · 1958–1970Бу лавозимда бўлганлар →
- Тошкент мюзик-холлиАсосчи, бадиий раҳбар, режиссёр ва етакчи хонанда · Тошкент · 1972–1978Бу лавозимда бўлганлар →
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2000, вафотидан кейин · Ўзбекистон
"Эл-юрт ҳурмати" ордени2021, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1964 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1952–1957Консерваторияда таҳсил
Тошкент давлат консерваториясида вокалдан ўқиган; ўпка касаллиги туфайли ўқишни тарк этган.
- 1957«Араб тангоси»
«Ёшлик» ансамбли билан Москвадаги Бутунжаҳон ёшлар ва талабалар фестивалида чиқиш қилиб, Фарид ал-Атраш қўшиғини илк бор куйлаган.
- 1958–1962Режиссёрлик факултети
А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик санъати институтида таҳсил олган.
- 1958–1970Давлат эстрада оркестри
Ўзбекистон давлат эстрада оркестрининг яккахон хонандаси, кейинроқ бадиий раҳбари бўлган.
- 1964Ўзбекистон ССР халқ артисти
Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши Президиумининг 13-ноябрдаги фармони билан унвон берилган.
- 1966Париждаги «Олимпия»
Парижнинг машҳур концерт залида чиқиш қилган.
- 1972–1978Тошкент мюзик-холли
Мюзик-холлни ташкил этиб, унинг бадиий раҳбари, режиссёри ва етакчи хонандаси бўлган; «Денгизчи Синдбоднинг саёҳати» мюзиклини саҳналаштирган.
- 1978–1985«Ўзбекконцерт» хонандаси
Яккахон хонанда сифатида, жумладан, «Ялла» ансамбли билан концертлар берган.
- 1982Кинодаги роллар
«Оловли йўллар»да Рабиндранат Тагор, «Даҳонинг ёшлиги»да Ибн Синонинг отаси Абдулло ролларини ижро этган.
- 1985Вафоти
23-январда Тошкентда вафот этган, Чиғатой қабристонига дафн қилинган.
- 2000, 2021Вафотидан кейинги орденлар
«Буюк хизматлари учун» ва «Эл-юрт ҳурмати» орденлари билан тақдирланган.
- 2024Тошкентдаги ҳайкал
16-майда унинг номидаги кўчада хонандага ҳайкал ўрнатилган.
Қўшиқлар
| # | Қўшиқ | Тинглаш |
|---|---|---|
| 1 | Араб тангоси (Фарид ал-Атраш, «Я заҳратан фи хаёли») | |
| 2 | Мафтун бўлдим (М. Бурҳонов — Т. Тўла) | |
| 3 | Лирик валс (С. Юдаков — Т. Тўла), «Гуллар очилганда» филмидан | |
| 4 | Маро бебус (эрон халқ қўшиғи) | |
| 5 | Ёр кел (И. Акбаров — Ҳ. Ғулом) | |
| 6 | Юртим қизлари (Энрико Масиас, франсуз тилида) | |
| 7 | Айрилиқ қўшиғи (эрон халқ қўшиғи) | |
| 8 | Бахт ҳақида қўшиқ (Луиза Зокирова билан), «Ўғирлаш» филмидан | |
| 9 | Қочоқ Ҳабиба (М. Абдулваҳҳоб — Ю. Энтин) | |
| 10 | Намедонам, чи ном дорад (М. Бурҳонов) | |
| 11 | Сени эслайман (И. Акбаров) | |
| 12 | Кечалар юлдуз санаб (Сайфи Жалил) |
Дискография
| Йил | Номи |
|---|---|
| 1959 | Араб тангоси / Юрагим шикояти |
| 1962 | Ботир Зокиров |
| 1967 | Ботир Зокиров |
| 1970 | Ботир Зокиров |
| 1970 | Ботир Зокиров куйлайди |
| 1971 | Ҳинд қўшиқлари |
| 1971 | Ботир Зокиров |
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| Гуллар очилганда | 1959 |
| Ўғирлаш | 1969 |
| Оловли йўллар | 1982 |
| Даҳонинг ёшлиги | 1982 |
