Bujug'axon
Xorazm xoni, Arabshohiylar sulolasidan; Aminekxon o'g'li, So'fiyonxonning ukasi. Taxminan 1520-yillarda hukmronlik qilgan, shoh Tahmasp bilan kelishuvga erishgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi
- Vafot etgan sana:
- taxminan 1526
- Otasi:
- Aminekxon
- Farzandlar:
- Do'st Muhammad, Ish Muhammad, Burum
Biografiya
Bujug'axon (Bujug'a-xon) XVI asr boshlarida Xorazmni boshqargan Arabshohiylar — Shayboniylarning Yodgorxon avlodidan chiqqan tarmog'i — vakili. U Aminekxonning o'g'li edi. 1511-yildan Xorazmda hokimiyat Ilbarsxon va uning yaqinlari qo'lida bo'lgan, keyinroq esa taxt Aminekxon o'g'illari qo'liga o'tgan: ular Xiva, Hazorasp, Kat va boshqa shaharlarni o'zaro bo'lib olgan.
Tug'ilgan yili va joyi haqida ishonchli ma'lumot yo'q. Bujug'axon akasi So'fiyonxondan keyin xon bo'lgan. Rus tilidagi adabiyotda uning hukmronligi 1522–1526-yillarga qo'yiladi; g'arbiy nashrlarda (Munis va Ogahiy yilnomasining nashri asosida) boshqa sanalar — 1520-yillarning ikkinchi yarmi keltiriladi. Shuning uchun sanalar taxminiy hisoblanadi.
Uning davrida xorazmliklar Eronning Safaviylar davlatiga qarshi yurishlarni davom ettirgan. Buxoro xoni Ubaydullaxon ham Shoh Tahmasp bilan urushayotgan edi, Xorazm qo'shinlari esa Xurosonning chegara shaharlariga hujum qilgan. Tahmasp o'sha paytda usmonlilar bilan ham to'qnashayotgani uchun uzbeklar bilan sulh izlagan.
Manbalarga ko'ra, shoh Bujug'axondan qizini turmushga berishni so'ragan. Xonning qizi bo'lmagani sababli u akasi So'fiyonxonning qizi Oisha-begimni taklif qilgan. Shartlarni kelishish uchun xonning ukasi Og'ish-sulton shoh huzuriga yuborilgan. Shundan so'ng Xurosonga hujumlar to'xtagan.
Bujug'axon 1526-yilda (ba'zi manbalarda keyinroq) vafot etgan. Taxtni ukasi Avanishxon egallagan. Xonning o'g'illari — Do'st Muhammad (Do'stxon), Ish Muhammad va Burum; ulardan Do'st-sulton keyinchalik Xorazm xoni bo'lgan va «Tarixi Do'st-sulton» asari unga bag'ishlangan.
Karyera
Hayot yo'li
- 1511Arabshohiylar hokimiyati Xorazmda
Ilbarsxon Xorazmda hokimiyatni qo'lga olgan; keyinroq taxt Aminekxon o'g'illariga o'tgan.
- 1522Xorazm taxtiga chiqishi
Rus tilidagi adabiyotga ko'ra, akasi So'fiyonxon vafotidan keyin xon bo'lgan (boshqa nashrlarda sana 1520-yillarning ikkinchi yarmi).
- 1520-yillarXurosonga yurishlar
Xorazm qo'shinlari Safaviylar Eronining chegara shaharlariga hujum qilgan.
- 1520-yillarShoh Tahmasp bilan kelishuv
Shohga akasining qizi Oisha-begim turmushga berilgan; shundan keyin Xurosonga hujumlar to'xtagan.
- 1526Vafoti
Rus tilidagi adabiyotga ko'ra vafot etgan; taxtni ukasi Avanishxon egallagan.
Meros
Bujug'axon Xorazmni Aminekxon avlodi boshqargan davrda, Xiva xonligi mustahkamlanayotgan paytda hukmronlik qilgan. U Safaviylar bilan ittifoq tuzib, Xurosonga hujumlarni to'xtatgan; o'g'li Do'st-sulton nomi esa «Tarixi Do'st-sulton» asari orqali saqlanib qolgan.
Davr: Xiva xonligining Arabshohiylar davri, XVI asr- Xorazmda Ilbarsxon hokimiyati (1511)
- Xorazm taxtiga chiqishi (rus tilidagi adabiyotga ko'ra) (1522)
- Avanishxonning taxtga o'tirishi (1526)