Бужуғахон
Хоразм хони, Арабшоҳийлар сулоласидан; Аминекхон ўғли, Сўфиёнхоннинг укаси. Тахминан 1520-йилларда ҳукмронлик қилган, шоҳ Таҳмасп билан келишувга эришган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Вафот этган сана:
- тахминан 1526
- Отаси:
- Аминекхон
- Фарзандлар:
- Дўст Муҳаммад, Иш Муҳаммад, Бурум
Биография
Бужуғахон (Бужуға-хон) XVI аср бошларида Хоразмни бошқарган Арабшоҳийлар — Шайбонийларнинг Ёдгорхон авлодидан чиққан тармоғи — вакили. У Аминекхоннинг ўғли эди. 1511-йилдан Хоразмда ҳокимият Илбарсхон ва унинг яқинлари қўлида бўлган, кейинроқ эса тахт Аминекхон ўғиллари қўлига ўтган: улар Хива, Ҳазорасп, Кат ва бошқа шаҳарларни ўзаро бўлиб олган.
Туғилган йили ва жойи ҳақида ишончли маълумот йўқ. Бужуғахон акаси Сўфиёнхондан кейин хон бўлган. Рус тилидаги адабиётда унинг ҳукмронлиги 1522–1526-йилларга қўйилади; ғарбий нашрларда (Мунис ва Огаҳий йилномасининг нашри асосида) бошқа саналар — 1520-йилларнинг иккинчи ярми келтирилади. Шунинг учун саналар тахминий ҳисобланади.
Унинг даврида хоразмликлар Эроннинг Сафавийлар давлатига қарши юришларни давом эттирган. Бухоро хони Убайдуллахон ҳам Шоҳ Таҳмасп билан урушаётган эди, Хоразм қўшинлари эса Хуросоннинг чегара шаҳарларига ҳужум қилган. Таҳмасп ўша пайтда усмонлилар билан ҳам тўқнашаётгани учун узбеклар билан сулҳ излаган.
Манбаларга кўра, шоҳ Бужуғахондан қизини турмушга беришни сўраган. Хоннинг қизи бўлмагани сабабли у акаси Сўфиёнхоннинг қизи Оиша-бегимни таклиф қилган. Шартларни келишиш учун хоннинг укаси Оғиш-султон шоҳ ҳузурига юборилган. Шундан сўнг Хуросонга ҳужумлар тўхтаган.
Бужуғахон 1526-йилда (баъзи манбаларда кейинроқ) вафот этган. Тахтни укаси Аванишхон эгаллаган. Хоннинг ўғиллари — Дўст Муҳаммад (Дўстхон), Иш Муҳаммад ва Бурум; улардан Дўст-султон кейинчалик Хоразм хони бўлган ва «Тарихи Дўст-султон» асари унга бағишланган.
Карьера
Ҳаёт йўли
- 1511Арабшоҳийлар ҳокимияти Хоразмда
Илбарсхон Хоразмда ҳокимиятни қўлга олган; кейинроқ тахт Аминекхон ўғилларига ўтган.
- 1522Хоразм тахтига чиқиши
Рус тилидаги адабиётга кўра, акаси Сўфиёнхон вафотидан кейин хон бўлган (бошқа нашрларда сана 1520-йилларнинг иккинчи ярми).
- 1520-йилларХуросонга юришлар
Хоразм қўшинлари Сафавийлар Эронининг чегара шаҳарларига ҳужум қилган.
- 1520-йилларШоҳ Таҳмасп билан келишув
Шоҳга акасининг қизи Оиша-бегим турмушга берилган; шундан кейин Хуросонга ҳужумлар тўхтаган.
- 1526Вафоти
Рус тилидаги адабиётга кўра вафот этган; тахтни укаси Аванишхон эгаллаган.
Мерос
Бужуғахон Хоразмни Аминекхон авлоди бошқарган даврда, Хива хонлиги мустаҳкамланаётган пайтда ҳукмронлик қилган. У Сафавийлар билан иттифоқ тузиб, Хуросонга ҳужумларни тўхтатган; ўғли Дўст-султон номи эса «Тарихи Дўст-султон» асари орқали сақланиб қолган.
Давр: Хива хонлигининг Арабшоҳийлар даври, XVI аср- Хоразмда Илбарсхон ҳокимияти (1511)
- Хоразм тахтига чиқиши (рус тилидаги адабиётга кўра) (1522)
- Аванишхоннинг тахтга ўтириши (1526)