Chingiz Ahmarov

Chingiz Ahmarov 1912-yil 18-avgustda (eski uslubda 5-avgustda) Troitsk shahrida, hozirgi Chelyabinsk viloyati hududida, ziyoli tatar oilasida tug'ilgan. Oilada o'n bir farzand bo'lgan; uyda bobosidan qolgan katta kutubxona saqlangan. Bola yoshligidan kitob va jurnallardagi rasmlarni ko'chirib chizgan.

1927—1931-yillarda Perm badiiy texnikumida o'qidi. O'sha yili oilasi otasining sog'ligi tufayli O'zbekistonga ko'chdi — avval Qarshiga, keyin Samarqandga. Texnikumni bitirgach, u ham Samarqandda yashadi, rasm va chizmachilikdan dars berdi, «Mushtum» va «Mash'al» jurnallari uchun rasmlar chizdi. 1934-yilda Toshkentga ko'chib, nashriyotlarda ishladi; yozuvchilarning kitoblarini, jumladan Shokir Sulaymonning «Li Chu» asarini bezadi.

1935-yilda Moskvaga borib, V. I. Surikov nomidagi badiiy institutga o'qishga kirdi. Dastlabki yillarda V. Favorskiyning, keyin I. Grabar va N. Chernishyovning shogirdi bo'ldi. Urush yillarida institut vaqtincha Samarqandga ko'chirilgan edi; Ahmarov 1942-yilda shu yerda o'qishni tugatdi, diplom ishi «O'zbekiston qilichi» triptixi bo'ldi. 1943—1949-yillarda shu institutda aspiranturada o'qib, san'atshunoslik fanlari nomzodi bo'ldi.

Uning asosiy ishi — Toshkentdagi Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatri foyesining devoriy rasmlari (1944—1947): ularni Navoiy «Xamsa»si mavzulariga bag'ishlab, arxitektor A. Shchusev loyihalagan binoda ishlagan. Shu ish uchun 1948-yilda 1-darajali Stalin mukofotiga sazovor bo'lgan. 1950-yillarda Moskvadagi «Kiyevskaya» (Halqa liniyasi) metro bekati uchun «Xalqlar do'stligi» mozaikasida qatnashgan, 1955—1956-yillarda Qozondagi Musa Jalil nomli opera va balet teatrining foyesini bezagan.

1960-yillardan Toshkentda yashab, Sharq miniatyurasi an'analarini mahobatli rangtasvirga olib kirdi: Samarqanddagi Ulug'bek muzeyi (1963—1964), Toshkentdagi Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti (1968—1969), Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi, Samarqanddagi «Yulduz» restorani devorlariga rasmlar chizdi; Toshkent metrosining «Alisher Navoiy» bekatini ham bezadi. U kitob grafikasi, portret va teatr hamda kino uchun eskizlar bilan ham shug'ullangan: Sharof Rashidovning «Kashmir afsonasi», Maqsud Shayxzodaning «Mirzo Ulug'bek» fojiasi (1964) va «Ulug'bek yulduzi» filmi shular jumlasidan.

1964-yil 13-noyabrda unga O'zbekiston SSR xalq rassomi unvoni berilgan, 1968-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotini olgan; 1992-yilda Tatariston xalq rassomi deb e'tirof etilgan. Toshkent teatr va rassomlik instituti hamda P. Benkov nomli rassomlik bilim yurtida dars bergan, professor bo'lgan. So'nggi yillarda Amir Temur mavzusida bir qator asarlar yaratgan (1992—1995).

Chingiz Ahmarov 1995-yil 13-martda Toshkentda vafot etdi va shahardagi Chig'atoy qabristoniga dafn etildi. 2001-yilda unga «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni (vafotidan keyin) berilgan; 2006-yilda yashagan uyiga xotira lavhasi o'rnatilgan, 2007-yilda uning xotiralari kitobi nashr etilgan. Asarlari O'zbekiston san'at muzeyi, Amaliy san'at muzeyi, Navoiy nomidagi davlat adabiyot muzeyi va boshqa to'plamlarda saqlanadi.