Биография
Чингиз Аҳмаров 1912-йил 18-августда (эски услубда 5-августда) Троитск шаҳрида, ҳозирги Челябинск вилояти ҳудудида, зиёли татар оиласида туғилган. Оилада ўн бир фарзанд бўлган; уйда бобосидан қолган катта кутубхона сақланган. Бола ёшлигидан китоб ва журналлардаги расмларни кўчириб чизган.
1927—1931-йилларда Перм бадиий техникумида ўқиди. Ўша йили оиласи отасининг соғлиги туфайли Ўзбекистонга кўчди — аввал Қаршига, кейин Самарқандга. Техникумни битиргач, у ҳам Самарқандда яшади, расм ва чизмачиликдан дарс берди, «Муштум» ва «Машъал» журналлари учун расмлар чизди. 1934-йилда Тошкентга кўчиб, нашриётларда ишлади; ёзувчиларнинг китобларини, жумладан Шокир Сулаймоннинг «Ли Чу» асарини безади.
1935-йилда Москвага бориб, В. И. Суриков номидаги бадиий институтга ўқишга кирди. Дастлабки йилларда В. Фаворскийнинг, кейин И. Грабар ва Н. Чернишёвнинг шогирди бўлди. Уруш йилларида институт вақтинча Самарқандга кўчирилган эди; Аҳмаров 1942-йилда шу ерда ўқишни тугатди, диплом иши «Ўзбекистон қиличи» триптихи бўлди. 1943—1949-йилларда шу институтда аспирантурада ўқиб, санъатшунослик фанлари номзоди бўлди.
Унинг асосий иши — Тошкентдаги Алишер Навоий номидаги опера ва балет театри фоесининг деворий расмлари (1944—1947): уларни Навоий «Хамса»си мавзуларига бағишлаб, архитектор А. Шчусев лойиҳалаган бинода ишлаган. Шу иш учун 1948-йилда 1-даражали Сталин мукофотига сазовор бўлган. 1950-йилларда Москвадаги «Киевская» (Ҳалқа линияси) метро бекати учун «Халқлар дўстлиги» мозаикасида қатнашган, 1955—1956-йилларда Қозондаги Муса Жалил номли опера ва балет театрининг фоесини безаган.
1960-йиллардан Тошкентда яшаб, Шарқ миниатюраси анъаналарини маҳобатли рангтасвирга олиб кирди: Самарқанддаги Улуғбек музейи (1963—1964), Тошкентдаги Беруний номидаги Шарқшунослик институти (1968—1969), Навоий номидаги адабиёт музейи, Самарқанддаги «Юлдуз» ресторани деворларига расмлар чизди; Тошкент метросининг «Алишер Навоий» бекатини ҳам безади. У китоб графикаси, портрет ва театр ҳамда кино учун эскизлар билан ҳам шуғулланган: Шароф Рашидовнинг «Кашмир афсонаси», Мақсуд Шайхзоданинг «Мирзо Улуғбек» фожиаси (1964) ва «Улуғбек юлдузи» филми шулар жумласидан.
1964-йил 13-ноябрда унга Ўзбекистон ССР халқ рассоми унвони берилган, 1968-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган; 1992-йилда Татаристон халқ рассоми деб эътироф этилган. Тошкент театр ва рассомлик институти ҳамда П. Бенков номли рассомлик билим юртида дарс берган, профессор бўлган. Сўнгги йилларда Амир Темур мавзусида бир қатор асарлар яратган (1992—1995).
Чингиз Аҳмаров 1995-йил 13-мартда Тошкентда вафот этди ва шаҳардаги Чиғатой қабристонига дафн этилди. 2001-йилда унга «Буюк хизматлари учун» ордени (вафотидан кейин) берилган; 2006-йилда яшаган уйига хотира лавҳаси ўрнатилган, 2007-йилда унинг хотиралари китоби нашр этилган. Асарлари Ўзбекистон санъат музейи, Амалий санъат музейи, Навоий номидаги давлат адабиёт музейи ва бошқа тўпламларда сақланади.
Таълим
- Перм бадиий техникумиКоллеж, техникум · 1927–1931 · Рассом
- В. И. Суриков номидаги Москва давлат бадиий институтиОлийгоҳ · 1935–1942 · Рассом; устозлари В. Фаворский, И. Грабар, Н. Чернишёв
Карьера
- П. Бенков номидаги Республика рассомлик билим юртиЎқитувчи · Тошкент
- А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтиПрофессор · Тошкент
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2001, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ рассоми1964 · Ўзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1968 · Ўзбекистон ССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1950 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1982 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1951 · СССР
Сталин мукофоти1948 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1927—1931Перм бадиий техникуми
Перм бадиий техникумида ўқиди; 1927-йилда оиласи Ўзбекистонга кўчди.
- 1931—1934Самарқандда
Расм ва чизмачиликдан дарс берди, «Муштум» ва «Машъал» журналлари учун расмлар чизди.
- 1934Тошкентга кўчиш
Нашриётларда ишлай бошлади; ёзувчиларнинг китобларини, жумладан «Ли Чу»ни безади.
- 1935—1942Суриков номидаги институт
Москвадаги В. И. Суриков номли бадиий институтда ўқиди; 1942-йилда Самарқандда тугатди.
- 1944—1947Навоий театри фоеси
Тошкентдаги Навоий номли опера ва балет театри фоесининг деворий расмларини ишлади; 1948-йилда 1-даражали Сталин мукофотини олди.
- 1953Москва метроси
«Киевская» (Ҳалқа линияси) бекати учун «Халқлар дўстлиги» мозаикасида қатнашди.
- 1955—1956Қозон театри
Қозондаги Муса Жалил номли опера ва балет театрининг фоесини безади.
- 1963—1964Улуғбек музейи
Самарқанддаги Улуғбек музейи учун деворий расмлар яратди.
- 1964Халқ рассоми
1964-йил 13-ноябрда Ўзбекистон ССР халқ рассоми унвонини олди.
- 1968—1969Шарқшунослик институти
Тошкентдаги Беруний номли Шарқшунослик институти учун деворий расмлар чизди; 1968-йилда Ҳамза номидаги Давлат мукофотини олди.
- 1992—1995Амир Темур мавзуси
Амир Темур ҳаётидан олинган бир қатор асарлар яратди.
- 1995Вафоти
13-мартда Тошкентда вафот этди.
Асарлар
- «Ўзбекистон қиличи» (1942)Триптих
Уруш йилларидаги ватанпарварлик мавзусидаги асар; институтни тугатиш иши.
- Навоий театри фоесидаги деворий расмлар (1947)Деворий расм
Тошкентдаги Навоий номли опера ва балет театри фоеси учун «Хамса» мавзуларида (1944—1947).
- «Халқлар дўстлиги» (1953)Мозаика
Москва метросининг «Киевская» (Ҳалқа линияси) бекати учун.
- Қозон опера ва балет театри фоеси (1956)Деворий расм
Муса Жалил номли театрнинг фоеси ва деворлари учун «Рақс», «Мусиқа», «Санъат» композициялари.
- Улуғбек музейи учун расмлар (1964)Деворий расм
Самарқанддаги Улуғбек музейининг деворлари учун (1963—1964).
- «Мирзо Улуғбек» спектакли эскизлари (1964)Театр эскизи
Мақсуд Шайхзоданинг фожиаси асосидаги Ҳамза театри спектакли учун.
- «Кашмир афсонаси» учун расмлар (1964)Китоб графикаси
Шароф Рашидовнинг китобига безак ва расмлар.
- Беруний номли Шарқшунослик институти расмлари (1969)Деворий расм
Тошкентдаги институт айвонининг деворий расмлари (1968—1969).
- «Юлдуз» ресторани расмлари (1970)Деворий расм
Самарқанддаги рестораннинг банкет зали учун.
- «Амир Темур ва Боязид» (1995)Рангтасвир
Амир Темур мавзусидаги туркумнинг асарларидан (1992—1995).
