Dadaxon Nuriy
O'zbek yozuvchisi, publitsist va hajviyachi: «Osmon ustuni» romani, «Shahar tegirmoni», «Iztirob» kitoblari hamda Pokiston haqidagi sayohat asarlari muallifi, O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining Oybek nomidagi mukofoti sohibi.
Biografiya
Dadaxon Nuriy 1943-yilda Namangan shahrida tug'ilgan. U Toshkent davlat universitetining Sharq fakultetida o'qigan, o'qish yillarida Hamza nomidagi akademik drama teatrida rassom bo'lib ishlagan.
Keyinchalik maxsus maktablarda hind tilidan dars bergan, «Guliston» va «Gulxan» jurnallarida hamda O'zbekiston televideniyesida adabiy xodim va muharrirlik qilgan. Hind tilini bilishi va Sharq fakultetida olgan tahsili uning keyingi safarnomalarida ham sezilib turadi.
Birinchi lirik qissasi «Oqshom qo'shiqlari» 1963-yilda bosilgan. Undan keyin «Begona» (1968), «Bog'larda bahor» (1969), «Mashina Kashmirga boradi» (1970–1971) kitoblari chiqqan. 1979-yilda «Yosh gvardiya» nashriyoti Odil Yoqubov tahriri ostida uning «Osmon ustuni» romanini nashr etgan. Nuriy buyuk adib Abdulla Qahhorning kenja shogirdlaridan biri sifatida tilga olinadi.
1980-yillarning oxiri va 1990-yillar boshida u publitsistika bilan ham ko'zga tushgan: «Shahar tegirmoni» (1990) to'plamiga qissa va hikoyalar bilan bir qatorda shahar bog'lari, tabiatni asrash haqidagi maqolalar kirgan. «Pskom osmonida qora bulutlar», «Shahar g'ildiragi», «Toshkentga bomba kerakmi?», «Mushohada» kabi chiqishlari, shuningdek, «Xumsondan chiqqan podshoh» nomli hajviy asari ham tanilgan.
Nuriy sayohat va esse janrida ham yozgan: «Daricham ro'parasidagi Pokiston» (1996), «Pokiston «Oltin devor» tirqishidan» (1998), «Azim chinorlar panohida» (2005), «Ram sohibdan hammaga salom» (2007). «Boysun jungllaridan Kandi o'rmonlarigacha» kitobi uning «to'qilmagan sarguzashtlari»ga bag'ishlangan.
So'nggi yillarida «Niqobsiz Amerika va boshqa manzilgohlar» (2010), «Iztirob» (2017) va «Vijdon hayqiriqlari» (2018) kitoblarini chop ettirgan. «Iztirob»da u shoir Erkin Vohidov bilan qariyb oltmish yillik yaqinligi va u haqidagi kundalik yozuvlariga tayangan. Asarlari hind, urdu, ingliz, qozoq, koreys, turk va rus tillariga tarjima qilingan; O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining Oybek nomidagi mukofotiga sazovor bo'lgan.
Dadaxon Nuriy 2021-yil 12-iyulda Toshkentda vafot etdi.
Ta'lim
- O'zbekiston Milliy universitetiOliygoh · Toshkent · Sharq fakulteti (Toshkent davlat universiteti)
Karyera
- «Guliston» jurnaliAdabiy xodim va muharrir · Toshkent
- «Gulxan» jurnaliAdabiy xodim va muharrir · Toshkent
- O'zbek Milliy akademik drama teatriRassom · Toshkent
- O'zbekiston televideniyesiAdabiy xodim va muharrir · Toshkent
Hayot yo'li
- 1943Tug'ilishi
Namangan shahrida tug'ilgan.
- Talabalik yillariToshkent davlat universiteti va teatr
Sharq fakultetida o'qigan; Hamza nomidagi akademik drama teatrida rassom bo'lib ishlagan.
- 1963Birinchi kitob
Birinchi lirik qissasi «Oqshom qo'shiqlari» bosilgan.
- 1968«Begona»
Qissa va hikoyalardan iborat «Begona» kitobi chiqqan.
- 1969–1971«Bog'larda bahor», «Mashina Kashmirga boradi»
Navbatdagi kitoblari nashr etilgan.
- 1979«Osmon ustuni» romani
«Yosh gvardiya» nashriyotida Odil Yoqubov tahriri ostida chiqqan.
- 1990«Shahar tegirmoni»
Qissa, hikoya va publitsistik maqolalar to'plami «Adabiyot va san'at» nashriyotida bosilgan.
- 1996–1998Pokiston haqida kitoblar
«Daricham ro'parasidagi Pokiston» va «Pokiston «Oltin devor» tirqishidan» sayohat va esse kitoblari chiqqan.
- 2005–2010Safarnoma va yangi kitoblar
«Azim chinorlar panohida» (2005), «Ram sohibdan hammaga salom» (2007) va «Niqobsiz Amerika va boshqa manzilgohlar» (2010) nashr etilgan.
- 2017–2018«Iztirob» va «Vijdon hayqiriqlari»
Erkin Vohidov xotirasiga bag'ishlangan «Iztirob» hamda uch qismli «Vijdon hayqiriqlari» chop etilgan.
- 2021Vafoti
12-iyulda Toshkentda vafot etgan.
Kitoblar
- «Oqshom qo'shiqlari»1963 · Lirik qissa
Muallifning birinchi kitobi.
- «Begona»1968 · Qissa va hikoyalar
- «Bog'larda bahor»1969 · Qissa
- «Osmon ustuni»1979 · Roman
«Yosh gvardiya» nashriyotida chiqqan; ayrim manbalarda 1976-yil ko'rsatiladi.
- «Shahar tegirmoni»1990 · Qissa, hikoyalar va publitsistika
- «Daricham ro'parasidagi Pokiston»1996 · Sayohat va esse
- «Pokiston «Oltin devor» tirqishidan»1998 · Sayohat va esse
- «Azim chinorlar panohida»2005 · Sayohat va esse
- «Ram sohibdan hammaga salom»2007 · Sayohat va esse
- «Niqobsiz Amerika va boshqa manzilgohlar»2010 · Kitob
- «Iztirob»2017 · Xotira va kundalik
Shoir Erkin Vohidov haqidagi kundalik yozuvlariga asoslangan kitob.
- «Vijdon hayqiriqlari»2018 · Uch qismli asar
Ikkinchi qismi «Yadro bombasi bizga kerakmi?» deb nomlangan va O'zbekiston hududidagi yadro portlashlari hamda atom elektr stansiyasi masalasiga bag'ishlangan.
