Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Erkin Vohidov
Tuzatish taklif qilish

Erkin Vohidov

O'zbek shoiri, dramaturg va tarjimon, «O'zbegim» qasidasi va «Ruhlar isyoni» dostonining muallifi, Gyote «Faust»ini o'zbek tiliga o'girgan; O'zbekiston SSR xalq shoiri va O'zbekiston Qahramoni.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir, Dramaturg
Tug'ilgan:
28 dekabr 1936(79 yosh) ♑ — 30 may 2016
Tug'ilgan joy:
Oltiariq tumani, Farg'ona
Onasi:
Roziyaxon Vohidova
Turmush o'rtog'i:
Gulchehra Vohidova
  • O'zbekiston Qahramoni
  • «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
  • «Do'stlik» ordeni
  • Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti
  • «Hurmat belgisi» ordeni

Biografiya

Erkin Vohidov 1936-yil 28-dekabrda Farg'ona viloyatining Oltiariq tumanida o'qituvchi oilasida tug'ilgan. Otasi Ikkinchi jahon urushida qatnashgan va frontdan qaytgach vafot etgan; 1945-yilda bola onasi Roziyaxon Vohidova bilan Toshkentga ko'chib kelgan, ko'p o'tmay onasidan ham ayrilgan. To'qqiz yoshida yetim qolgan Erkinni Toshkentda tog'asi Karimboy Sohiboyev tarbiyalagan. Kasbi huquqshunos bo'lsa-da, tog'asi she'riyatning ixlosmandi edi: uning uyida shoir va hofizlar yig'ilib, Hofiz, Navoiy, Bedil, Fuzuliy baytlarini sharhlashar, bo'lajak shoirning adabiyotga mehri shu suhbatlarda uyg'ongan.

She'r yozishni maktab yillarida boshlagan, ilk she'ri 14 yoshida «Mushtum» jurnalida chop etilgan. 1955–1960-yillarda Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetida o'qigan. Birinchi she'riy to'plami «Tong nafasi» 1961-yilda chiqqan, keyin «Qo'shiqlarim sizga» (1962), «Yurak va aql» (1963) va boshqa kitoblari nashr etilgan. 1969-yilda bosilgan «Yoshlik devoni»dagi g'azallarida mumtoz g'azal an'anasini zamonaviy she'riyatda davom ettirgan.

Universitetdan so'ng ko'p yillar nashriyot ishida bo'lgan: «Yosh gvardiya» nashriyotida muharrir (1960–1963) va bosh muharrir (1975–1982), G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida muharrir va bosh muharrir (1963–1970), keyinroq direktor (1985–1987) bo'lib ishlagan. 1982-yilda tashkil etilgan «Yoshlik» jurnalining birinchi bosh muharriri bo'lib, unga 1985-yilgacha rahbarlik qilgan.

1968-yilda yozilgan «O'zbegim» qasidasi barcha millatlar «sovet xalqi» deb atalgan bir davrda o'zbek xalqining tarixi va g'ururini kuylagani bilan keng tanilgan va Sherali Jo'rayev ijrosida qo'shiqqa aylangan. Bengal shoiri Qozi Nazrul Islom haqidagi «Ruhlar isyoni» dostoni (1980), «Tirik sayyoralar» (1978), «Kelajakka maktub» (1983) to'plamlari, hajviy she'rlar turkumi ham shoir ijodidan o'rin olgan. «Oltin devor» komediyasi, «Istanbul fojiasi» dramasi va «Ikkinchi tumor» pyesasini yozgan; «Oltin devor» Pokistonning Lahor shahrida ham sahnalashtirilgan. 1983-yilda «Sharqiy qirg'oq» to'plami uchun Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti berilgan, 1987-yilda «O'zbekiston SSR xalq shoiri» unvonini olgan.

Tarjimon sifatida Gyotening «Faust» tragediyasini 1970-yillarda o'zbek tiliga o'girgan, shuningdek Sergey Yesenin, Aleksandr Blok, Aleksandr Tvardovskiy, Muhammad Iqbol, Rasul Hamzatov va boshqa shoirlarning she'rlarini tarjima qilgan. Uning o'z asarlari rus, nemis, ingliz, fransuz, urdu, hind, arab va turkiy tillarga o'girilgan; rus shoiri Robert Rojdestvenskiy uning dostonlarini yuqori baholagan.

1990-yildan davlat ishida bo'lgan: 1990–1995-yillarda O'zbekiston Oliy Kengashi deputati va uning oshkoralik masalalari qo'mitasi raisi, 1995–2005-yillarda Oliy Majlisning Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qo'mitasi raisi, 2005–2009-yillarda Oliy Majlis Senatining Fan, ta'lim, madaniyat va sport masalalari qo'mitasi raisi bo'lgan. Sovet davrida «Hurmat belgisi» ordeni (1984) bilan, mustaqillik yillarida «Do'stlik» (1994) va «Buyuk xizmatlari uchun» (1996) ordenlari bilan taqdirlangan; 1999-yilda unga «O'zbekiston Qahramoni» unvoni berilgan.

Erkin Vohidov uzoq davom etgan kasallikdan so'ng 2016-yil 30-mayda Toshkentda 79 yoshida vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan. 2016-yil dekabrida uning 80 yilligini nishonlash haqida Prezident qarori qabul qilinib, Marg'ilondagi istirohat bog'iga shoir nomi berilgan; 2018-yilda Marg'ilonda Erkin Vohidov nomidagi ijod maktabi, 2019-yilda shu bog'da uning memorial muzeyi ochilgan. 2020-yilda Toshkentda ochilgan Adiblar xiyobonida ham shoirga haykal qo'yilgan. O'sha yilning oktabrida BMTning 75 yilligi munosabati bilan uning «Inson» qasidasi asosida sakkiz tilda qo'shiq yaratilgan.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1945
    Toshkentga ko'chish

    Ota-onasidan erta ayrilib, Toshkentda tog'asi Karimboy Sohiboyev qo'lida tarbiyalangan.

  2. 1955–1960
    Toshkent davlat universiteti

    Filologiya fakultetida o'qigan.

  3. 1960–1963
    «Yosh gvardiya» nashriyoti

    Muharrir bo'lib ishlagan; 1961-yilda birinchi to'plami «Tong nafasi» chiqqan.

  4. 1963–1970
    G'afur G'ulom nomidagi nashriyot

    Adabiyot va san'at nashriyotida muharrir va bosh muharrir.

  5. 1968
    «O'zbegim» qasidasi

    Keyinchalik Sherali Jo'rayev ijrosida qo'shiqqa aylangan qasida yozilgan.

  6. 1975–1982
    «Yosh gvardiya» bosh muharriri

    Nashriyotga qaytib, unga rahbarlik qilgan; shu yillarda Gyotening «Faust»ini tarjima qilgan.

  7. 1982–1985
    «Yoshlik» jurnali

    Yangi tashkil etilgan jurnalning birinchi bosh muharriri; 1983-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofoti berilgan.

  8. 1985–1987
    Nashriyot direktori

    G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotini boshqargan; 1987-yilda «O'zbekiston SSR xalq shoiri» unvonini olgan.

  9. 1990–1995
    Oliy Kengash deputati

    Oshkoralik masalalari qo'mitasi raisi.

  10. 1995–2009
    Oliy Majlis va Senat

    Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qo'mitasi (1995–2005), so'ng Senatning Fan, ta'lim, madaniyat va sport masalalari qo'mitasi (2005–2009) raisi.

  11. 1999
    O'zbekiston Qahramoni

    Mamlakatning oliy unvoni berilgan.

  12. 2016
    Vafoti

    30-mayda Toshkentda vafot etgan, Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.

Kitoblar

  • «Tong nafasi»
    1961 · She'riy to'plam

    Shoirning birinchi kitobi.

  • «Qo'shiqlarim sizga»
    1962 · She'riy to'plam

    Ikkinchi to'plami.

  • «O'zbegim»
    1968 · Qasida

    O'zbek xalqining tarixi va g'ururi haqidagi qasida, qo'shiq bo'lib ham mashhur.

  • «Yoshlik devoni»
    1969 · G'azallar to'plami

    Mumtoz g'azal shaklida yozilgan she'rlar.

  • «Tirik sayyoralar»
    1978 · She'riy to'plam

    Shoirning 1970-yillardagi to'plamlaridan biri.

  • «Ruhlar isyoni»
    1980 · Doston

    Bengal shoiri Qozi Nazrul Islom hayoti va kurashi haqida.

  • «Sharqiy qirg'oq»
    · She'riy to'plam

    1983-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofotiga sazovor bo'lgan to'plam.

  • «Kelajakka maktub»
    1983 · She'riy to'plam

    1980-yillar boshida chiqqan she'riy to'plam.

  • «Oltin devor»
    · Komediya

    Pokistonning Lahor shahrida ham sahnalashtirilgan komediya.

  • «Istanbul fojiasi»
    · Drama

    Shoirning sahna asarlaridan biri.

  • «Yaxshidir achchiq haqiqat»
    1992 · She'riy to'plam

    Mustaqillikning ilk yillarida chiqqan to'plam.

  • Gyote, «Faust»
    · Tarjima

    Gyote tragediyasining 1970-yillarda qilingan o'zbekcha tarjimasi.

Meros

Erkin Vohidovning «O'zbegim» qasidasi sovet davrida milliy o'zlikni ochiq kuylagan asar sifatida tanilgan, uning o'nlab she'rlari Sherali Jo'rayev va boshqa xonandalar ijrosida qo'shiqqa aylangan. «Faust» tarjimasi Gyote tragediyasini o'zbek o'quvchisiga ona tilida yetkazgan. Shoir nomi Marg'ilondagi bog', ijod maktabi va memorial muzeyga berilgan.

Davr: XX asrning ikkinchi yarmi – XXI asr boshi o'zbek she'riyati
  • «O'zbegim» qasidasi yozilgan (1968)
  • «O'zbekiston Qahramoni» unvoni berilgan (1999)
  • Shoir tavalludining 80 yilligini nishonlash haqida Prezident qarori qabul qilingan (2016)
  • Marg'ilonda Erkin Vohidov nomidagi ijod maktabi ochilgan (2018)
  • Marg'ilonda Erkin Vohidov memorial muzeyi ochilgan (2019)
  • BMTning 75 yilligiga «Inson» qasidasi asosida sakkiz tilda qo'shiq yaratilgan (2020)

Aloqador shaxslar