Davlatshoh Samarqandiy

Davlatshoh ibn Alouddavla Baxtishoh G'oziy Samarqandiy Temuriylar davrining yuqori tabaqasidan chiqqan. Otasi Alouddavla Baxtishoh amir bo'lib, Shohrux saroyida xizmat qilgan; akasi Amir Roziddin Ali forsiy va chig'atoy tillarida she'r yozgan. Davlatshoh taxminan 1438-yilda tug'ilgan (manbalarda 1436–1438-yillar tilga olinadi); nisbasi uning Samarqand bilan bog'liqligini ko'rsatadi.

U sulton Husayn Boyqaro davrida urushlarda qatnashgan, ba'zan sulton davrasiga yaqin bo'lgan, ammo keyinchalik davlat xizmatini tark etib, qishloqda sufiyona hayot kechirgan. Asarida o'z umrining katta qismini bekorga o'tkazganini tan oladi.

Taxminan ellik yoshida u o'zining yagona mashhur asari — «Tazkirat ush-shuaro» («Shoirlar tazkirasi»)ni yozishga kirishgan va uni hijriy 892 (milodiy 1486–1487) yilda tugatgan. Asar fors tilida bitilgan: muqaddimada o'nga yaqin arab shoirlari haqida so'z boradi, yetti bobda forsiyzabon shoirlar — dastlabki to'rt bobda Temuriylardan oldingi, qolganlarida Temuriylar davridagi shoirlar — tavsiflanadi, xotimada esa zamondoshlar, xususan Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy xotirlanadi.

Tazkirada taxminan 150 shoirning tarjimai holi va she'riy namunalari keltirilgan (manbalarda 152 va 155 raqami uchraydi). Asar Alisher Navoiyga bag'ishlangan. Muallif tarixiy va adabiy manbalardan, jumladan Nizomiy Aruziyning «Chahor maqola» asaridan foydalangan.

Tazkirada qadimgi shoirlar haqidagi ma'lumotlarda noaniqliklar bor, shunga qaramay u Temuriylar davri madaniy va siyosiy tarixini o'rganishda juda muhim manba hisoblanadi. Davlatshohning vafot yili aniq emas: manbalarda 1491, 1494, 1495 va 1507-yillar ko'rsatiladi.

Tazkira XVI asrda usmonli turk tiliga tarjima qilingan; Jozef fon Hammer-Purgshtall uni nemis tilida e'lon qilgan (Vena, 1818). Asar Bombeyda (1887), Leyden va Londonda (E. G. Braun nashri, 1901), Tehronda (1959) va yana Fotima Alaqa tayyorlagan keng nashrda (2006) chop etilgan.