Давлатшоҳ Самарқандий

Темурийлар даври ёзувчиси, 1486–1487-йилларда тугалланган «Тазкират уш-шуаро» — форсийзабон шоирлар таржимаи ҳоли тўпламининг муаллифи.

Маълумот:

Фаолият:: Ёзувчи
Ҳақиқий исми:: Давлатшоҳ ибн Алоуддавла Бахтишоҳ Ғозий Самарқандий
Туғилган:: тахминан 1438 — тахминан 1494
Туғилган жой:: Самарқанд
Отаси:: Алоуддавла Бахтишоҳ

Биография

Давлатшоҳ ибн Алоуддавла Бахтишоҳ Ғозий Самарқандий Темурийлар даврининг юқори табақасидан чиққан. Отаси Алоуддавла Бахтишоҳ амир бўлиб, Шоҳрух саройида хизмат қилган; акаси Амир Розиддин Али форсий ва чиғатой тилларида шеър ёзган. Давлатшоҳ тахминан 1438-йилда туғилган (манбаларда 1436–1438-йиллар тилга олинади); нисбаси унинг Самарқанд билан боғлиқлигини кўрсатади.

У султон Ҳусайн Бойқаро даврида урушларда қатнашган, баъзан султон даврасига яқин бўлган, аммо кейинчалик давлат хизматини тарк этиб, қишлоқда суфиёна ҳаёт кечирган. Асарида ўз умрининг катта қисмини бекорга ўтказганини тан олади.

Тахминан эллик ёшида у ўзининг ягона машҳур асари — «Тазкират уш-шуаро» («Шоирлар тазкираси»)ни ёзишга киришган ва уни ҳижрий 892 (милодий 1486–1487) йилда тугатган. Асар форс тилида битилган: муқаддимада ўнга яқин араб шоирлари ҳақида сўз боради, етти бобда форсийзабон шоирлар — дастлабки тўрт бобда Темурийлардан олдинги, қолганларида Темурийлар давридаги шоирлар — тавсифланади, хотимада эса замондошлар, хусусан Абдураҳмон Жомий ва Алишер Навоий хотирланади.

Тазкирада тахминан 150 шоирнинг таржимаи ҳоли ва шеърий намуналари келтирилган (манбаларда 152 ва 155 рақами учрайди). Асар Алишер Навоийга бағишланган. Муаллиф тарихий ва адабий манбалардан, жумладан Низомий Арузийнинг «Чаҳор мақола» асаридан фойдаланган.

Тазкирада қадимги шоирлар ҳақидаги маълумотларда ноаниқликлар бор, шунга қарамай у Темурийлар даври маданий ва сиёсий тарихини ўрганишда жуда муҳим манба ҳисобланади. Давлатшоҳнинг вафот йили аниқ эмас: манбаларда 1491, 1494, 1495 ва 1507-йиллар кўрсатилади.

Тазкира XVI асрда усмонли турк тилига таржима қилинган; Жозеф фон Ҳаммер-Пургшталл уни немис тилида эълон қилган (Вена, 1818). Асар Бомбейда (1887), Лейден ва Лондонда (Э. Г. Браун нашри, 1901), Теҳронда (1959) ва яна Фотима Алақа тайёрлаган кенг нашрда (2006) чоп этилган.

Карьера

Ҳиротда Ҳусайн Бойқаро саройи
Сарой аъёни

Ҳаёт йўли

тахминан 1438
Туғилиши
Темурийлар зодагонлари оиласида туғилган; отаси амир Алоуддавла Бахтишоҳ Шоҳрух хизматида бўлган.
1469–1506
Ҳусайн Бойқаро даври
Султон Ҳусайн Бойқаро ҳукмронлиги йилларида ҳарбий юришларда қатнашган ва баъзан султон даврасига яқин бўлган.
1480-йиллар
Тазкира устида иш
Тахминан эллик ёшида «Тазкират уш-шуаро»ни ёзишга киришган.
1486–1487
«Тазкират уш-шуаро» тугалланди
Ҳижрий 892 йилда асарни тугатиб, Алишер Навоийга бағишлаган.
1490-йиллар
Вафоти
Аниқ йили номаълум: манбаларда 1491, 1494, 1495 ва 1507-йиллар кўрсатилади.

Асарлар

«Тазкират уш-шуаро» («Шоирлар тазкираси») (1486)
Адабий-биографик асар
Тахминан 150 форсийзабон шоирнинг таржимаи ҳоли ва шеърий намуналари; муқаддима, етти боб ва хотимадан иборат, Алишер Навоийга бағишланган.

Мерос

«Тазкират уш-шуаро» форс адабиёти тарихига бағишланган энг қадимги тазкиралардан бири бўлиб, шарқшунослар — Э. Г. Браун ва Ҳаммер-Пургшталл каби олимлар — уни кенг фойдаланган. Ундаги маълумотлар ҳар доим ҳам аниқ эмас, лекин Темурийлар даври маданий тарихи учун муҳим манба.

Давр: Темурийлар даври, Ҳирот, XV асрнинг иккинчи ярми

Тазкира ҳижрий 892 йилда тугалланди (1486)
Ҳаммер-Пургшталл немис тилида эълон қилди (Вена) (1818)
Бомбейда нашр этилди (1887)
Э. Г. Браун нашри (Лейден, Лондон) (1901)
Теҳрон нашри (1959)
Фотима Алақа нашри (2006)