
Edie Topchi
Qrim-tatar xonandasi (1919–1967), O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan artist; deportatsiyadan so'ng Bekobodda, 1957-yildan Toshkentdagi qrim-tatar davlat ansamblining («Xaytarma») yakkaxoni.
- Faoliyat:
- Xonanda, Xalq qo'shiqchisi
- Taxallusi:
- Qrim-tatar xalqining bulbuli
- Hayot yillari:
- 22 sentabr 1919(48 yosh) ♍ — 7 noyabr 1967
Biografiya
Edie Topchi — qrim-tatar xonandasi, O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan artist. U qrim-tatar xalq qo'shiqlarining yetakchi ijrochilaridan biri bo'lgan, xalq uni «qrim-tatar xalqining bulbuli» deb atagan. Hayotining so'nggi o'n yilida Toshkentdagi «Xaytarma» ansamblining yakkaxoni edi.
1919-yil 22-sentabrda Boqchasaroyda tug'ilgan. Maktab yillaridayoq havaskorlik to'garaklarida qatnashgan. 1935-yilda, o'n olti yoshida, Qrim radioqo'mitasida ishlay boshlagan va vokal ansambl a'zosi sifatida kuylagan, 1938-yilda ansamblning yakkaxoniga aylangan. 1940-yilda Simferopol musiqa bilim yurtining vokal bo'limiga o'qishga kirib, N. Chernov sinfida tahsil olgan; qrim-tatar xalq qo'shiqlarini ijro etishda bastakorlar Yaya Sharfidinov va Ilyos Baxshishning saboqlari unga yordam bergan. 1941-yilda Qrim ASSR Xalq Komissarlari Kengashi huzuridagi san'at ishlari boshqarmasiga ishga o'tgan.
Urush Moskva konservatoriyasiga kirish rejalarini to'xtatdi. 1944-yil may oyida qrim-tatar xalqi Qrimdan Oʻrta Osiyoga ko'chirilganda u ham O'zbekiston SSRga tushdi va Bekobodda yashadi. 1944–1946-yillarda Bekobodda O'zbekiston davlat teatrining yakkaxon xonandasi bo'lgan. Keyin sahnadan chetda qolishga majbur bo'ldi: 1950–1951-yillarda xor to'garagiga rahbarlik qildi, so'ng paxta zavodida tarozibon, sanoat kombinatida tikuvchi va shahar bog'ida ommaviy tadbirlar tashkilotchisi bo'lib ishladi.
Qo'shiqchilikka Bekobod madaniyat uyidagi havaskor ansamblda qaytdi. 1957-yilda bastakor Edem Nalbandov sa'y-harakati bilan O'zbekiston davlat filarmoniyasi qoshida qrim-tatarlarning davlat ashula va raqs ansambli tashkil etildi (keyinchalik «Xaytarma» nomini oldi). Topchi uning yakkaxonlaridan biri bo'ldi va ansambl asos solinganidan boshlab Sabriye Eredjepova, Ablyamit Umerov, Selime Chelebiyeva kabi taniqli artistlar bilan birga ishladi. Uning ovozi yuqori va kuchli, tembri baxmaldek yumshoq deb baholangan.
1966-yilda qo'shiq san'ati rivojiga qo'shgan hissasi uchun unga O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan artist unvoni berildi. U og'ir va uzoq davom etgan kasallikdan so'ng 1967-yil 7-noyabrda Toshkentda vafot etdi.
Topchining tavalludining 100 yilligiga bag'ishlab 2019-yil 4-oktabrda Simferopoldagi Qrim-tatar madaniy-tarixiy meros muzeyida xotira kechasi o'tkazildi; unda «Xaytarma» va «Qirim» ansambllari artistlari uning repertuaridagi qo'shiqlarni ijro etdi.
Karyera
- O'zbekiston davlat filarmoniyasiYakkaxon xonanda · Toshkent · 1957–1967
- «Xaytarma» ansambliYakkaxon xonanda · 1957–1967
Mukofotlar
O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan artist1966 · O'zbekiston SSR
Hayot yo'li
- 1919Tug'ilishi
22-sentabrda Boqchasaroyda tug'ilgan.
- 1935Qrim radioqo'mitasi
Radioqo'mitada vokal ansambl tarkibida kuylay boshlagan; 1938-yilda ansamblning yakkaxoni bo'lgan.
- 1940Musiqa bilim yurti
Simferopol musiqa bilim yurtining vokal bo'limiga o'qishga kirgan (N. Chernov sinfi).
- 1941San'at ishlari boshqarmasi
Qrim ASSR Xalq Komissarlari Kengashi huzuridagi san'at ishlari boshqarmasiga ishga o'tgan.
- 1944Deportatsiya
Qrim-tatar xalqi may oyida Qrimdan ko'chirilgach, O'zbekiston SSRning Bekobod shahriga tushgan.
- 1944Davlat teatri
1946-yilgacha O'zbekiston davlat teatrining yakkaxon xonandasi bo'lgan.
- 1950Xor to'garagi
1951-yilgacha xor to'garagiga rahbarlik qilgan; keyingi yillarda sahnadan tashqarida ishlagan.
- 1957Davlat ansambli
O'zbekiston davlat filarmoniyasi qoshida tashkil etilgan qrim-tatar ashula va raqs ansamblining yakkaxoni bo'lgan.
- 1966Unvon
O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan artist unvoni berilgan.
- 1967Vafoti
7-noyabrda Toshkentda vafot etgan.
Qo'shiqlar
| # | Qo'shiq | Tinglash |
|---|---|---|
| 1 | «Menide g'amdan ozod ile» |