
Эдиэ Топчи
Қрим-татар хонандаси (1919–1967), Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган артист; депортациядан сўнг Бекободда, 1957-йилдан Тошкентдаги қрим-татар давлат ансамблининг («Хайтарма») яккахони.
- Фаолият:
- Хонанда, Халқ қўшиқчиси
- Тахаллуси:
- Қрим-татар халқининг булбули
- Ҳаёт йиллари:
- 22 сентабр 1919(48 ёш) ♍ — 7 ноябр 1967
Биография
Эдиэ Топчи — қрим-татар хонандаси, Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган артист. У қрим-татар халқ қўшиқларининг етакчи ижрочиларидан бири бўлган, халқ уни «қрим-татар халқининг булбули» деб атаган. Ҳаётининг сўнгги ўн йилида Тошкентдаги «Хайтарма» ансамблининг яккахони эди.
1919-йил 22-сентабрда Боқчасаройда туғилган. Мактаб йилларидаёқ ҳаваскорлик тўгаракларида қатнашган. 1935-йилда, ўн олти ёшида, Қрим радиоқўмитасида ишлай бошлаган ва вокал ансамбл аъзоси сифатида куйлаган, 1938-йилда ансамблнинг яккахонига айланган. 1940-йилда Симферопол мусиқа билим юртининг вокал бўлимига ўқишга кириб, Н. Чернов синфида таҳсил олган; қрим-татар халқ қўшиқларини ижро этишда бастакорлар Яя Шарфидинов ва Илёс Бахшишнинг сабоқлари унга ёрдам берган. 1941-йилда Қрим АССР Халқ Комиссарлари Кенгаши ҳузуридаги санъат ишлари бошқармасига ишга ўтган.
Уруш Москва консерваториясига кириш режаларини тўхтатди. 1944-йил май ойида қрим-татар халқи Қримдан Ўрта Осиёга кўчирилганда у ҳам Ўзбекистон ССРга тушди ва Бекободда яшади. 1944–1946-йилларда Бекободда Ўзбекистон давлат театрининг яккахон хонандаси бўлган. Кейин саҳнадан четда қолишга мажбур бўлди: 1950–1951-йилларда хор тўгарагига раҳбарлик қилди, сўнг пахта заводида тарозибон, саноат комбинатида тикувчи ва шаҳар боғида оммавий тадбирлар ташкилотчиси бўлиб ишлади.
Қўшиқчиликка Бекобод маданият уйидаги ҳаваскор ансамблда қайтди. 1957-йилда бастакор Эдем Налбандов саъй-ҳаракати билан Ўзбекистон давлат филармонияси қошида қрим-татарларнинг давлат ашула ва рақс ансамбли ташкил этилди (кейинчалик «Хайтарма» номини олди). Топчи унинг яккахонларидан бири бўлди ва ансамбл асос солинганидан бошлаб Сабрие Эреджепова, Аблямит Умеров, Селиме Челебиева каби таниқли артистлар билан бирга ишлади. Унинг овози юқори ва кучли, тембри бахмалдек юмшоқ деб баҳоланган.
1966-йилда қўшиқ санъати ривожига қўшган ҳиссаси учун унга Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган артист унвони берилди. У оғир ва узоқ давом этган касалликдан сўнг 1967-йил 7-ноябрда Тошкентда вафот этди.
Топчининг таваллудининг 100 йиллигига бағишлаб 2019-йил 4-октабрда Симферополдаги Қрим-татар маданий-тарихий мерос музейида хотира кечаси ўтказилди; унда «Хайтарма» ва «Қирим» ансамбллари артистлари унинг репертуаридаги қўшиқларни ижро этди.
Карьера
- Ўзбекистон давлат филармониясиЯккахон хонанда · Тошкент · 1957–1967
- «Хайтарма» ансамблиЯккахон хонанда · 1957–1967
Мукофотлар
Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган артист1966 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1919Туғилиши
22-сентабрда Боқчасаройда туғилган.
- 1935Қрим радиоқўмитаси
Радиоқўмитада вокал ансамбл таркибида куйлай бошлаган; 1938-йилда ансамблнинг яккахони бўлган.
- 1940Мусиқа билим юрти
Симферопол мусиқа билим юртининг вокал бўлимига ўқишга кирган (Н. Чернов синфи).
- 1941Санъат ишлари бошқармаси
Қрим АССР Халқ Комиссарлари Кенгаши ҳузуридаги санъат ишлари бошқармасига ишга ўтган.
- 1944Депортация
Қрим-татар халқи май ойида Қримдан кўчирилгач, Ўзбекистон ССРнинг Бекобод шаҳрига тушган.
- 1944Давлат театри
1946-йилгача Ўзбекистон давлат театрининг яккахон хонандаси бўлган.
- 1950Хор тўгараги
1951-йилгача хор тўгарагига раҳбарлик қилган; кейинги йилларда саҳнадан ташқарида ишлаган.
- 1957Давлат ансамбли
Ўзбекистон давлат филармонияси қошида ташкил этилган қрим-татар ашула ва рақс ансамблининг яккахони бўлган.
- 1966Унвон
Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган артист унвони берилган.
- 1967Вафоти
7-ноябрда Тошкентда вафот этган.
Қўшиқлар
| # | Қўшиқ | Тинглаш |
|---|---|---|
| 1 | «Мениде ғамдан озод иле» |