Asosiy qismga o'tish
Elbek

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

O'zbek shoiri, nosiri va bolalar yozuvchisi, darsliklar muallifi; 1937-yilda «xalq dushmani» sifatida qamalgan, 1939-yilda Magadan lagerlaridan birida vafot etgan, keyinroq oqlangan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir, Nosir, Bolalar yozuvchisi
Haqiqiy ismi:
Mashriq Yunusov
Hayot yillari:
1898 — 1939
Tug'ilgan joy:
Bo'stonliq tumani, Toshkent viloyati

Biografiya

Elbek (asl ismi Mashriq Yunusov) — o'zbek shoiri, nosiri va bolalar yozuvchisi, darsliklar muallifi. 1898-yilda Toshkent viloyati Bo'stonliq tumanidagi Xumson qishlog'ida dunyoga kelgan. 1937-yilda «xalq dushmani» deb hibsga olingan va 1939-yilda surgunda, Magadandagi lagerlardan birida hayotdan ko'z yumgan; keyinchalik oqlangan.

Elbek 1905-yilda eski usuldagi qishloq maktabiga borgan. 1910–1911-yillardagi og'ir ahvol oilani qiynagach, boshqa aka-ukalari kabi u ham uyni tark etishga majbur bo'lgan: 1911-yilda Toshkentga kelib, bir boyning xizmatiga kirgan (qorovul-xizmatkor sifatida). Shahar Eski shahar qismidagi «Xoniy» maktabida, 1914-yildan esa «Namuna» maktabida tahsilni davom ettirgan, kun kechirish uchun bosmaxonada ishlagan va gazeta sotgan.

1919-yilda sakkiz oylik o'qituvchilar kursini bitirib, muallim bo'lgan. 1921-yildan Turkiston Xalq maorifi komissarligi huzuridagi ilmiy muassasalarda xizmat qilgan; «Maorif va o'qituvchi», «Inqilob», «Bilim o'chog'i» jurnallarida qatnashgan. Ilk she'rlari «El bayrog'i», «Turon», «Turk so'zi», «Ulug' Turkiston» gazetalarida chiqqan, 1922-yilda esa «O'zbek yosh shoirlari» to'plamidan o'rin olgan; unda Fitrat hamda Cho'lponning she'rlari ham bor edi.

Uning kitobi «Armug'on» (1921) birinchi to'plam bo'lib, asosan masallardan tashkil topgan. Keyingi yillarda «Yolqinlar» (1925), «Sezgilar» (1927), «Bolalar qo'shig'i», «Ashulalar to'plami», «Chirchiq bo'ylarida» (1935) va «She'rlar» (1937) kitoblari nashr etilgan. Shoir ko'plab dostonlar ham bitgan: «Anorgul» (1926), «Go'zal qiz» (1927), «Turkiston» (1928), «Paxta», «Chirchiq», «O'tmishim» (1929), «Batrak kolxozi» (1930), «Tozagul» va «O'zbekiston» (1934), «Bog'bon», «Etik», «Mergan» (1935). «Tozagul» XX asr o'zbek adabiyotidagi ilk she'riy roman sifatida tilga olinadi.

Elbek bolalar uchun ham yozgan; boshlang'ich maktabga mo'ljallangan «Yozuv yo'llari» (1921), «Go'zal yozg'ichlar» (1934), «Boshlang'ich maktab ona tili» singari darslik va qo'llanmalar muallifi, «O'zbekcha shakldosh so'zlar» (1934) lug'atining tuzuvchisi. Xalq og'zaki ijodini yig'ish ekspeditsiyalarida qatnashgan, Krilov, Pushkin va Nekrasov she'rlarini o'zbek tiliga tarjima qilgan. Nasrda «Qo'shchi Turg'un» (1925) hamda «Dadamat» (1936) to'plamlaridagi hikoyalari bilan tanilgan.

Manbalarga ko'ra, qamoqqa olingach unga 10 yil qamoq jazosi belgilangan va Magadanga jo'natilgan; vafoti 1939-yilga to'g'ri keladi, biroq aniq sana manbalarda turlicha ko'rsatiladi. Elbek 1957-yil 1-avgustda oqlangan.

Ta'lim

Hayot yo'li

  1. 1898
    Tug'ilgan

    Toshkent viloyati Bo'stonliq tumanidagi Xumson qishlog'ida.

  2. 1911
    Toshkentga ko'chgan

    Bir boyda ishlagan, shaharda o'qigan, bosmaxonada ishlagan.

  3. 1919
    O'qituvchilar kursi

    Sakkiz oylik kursni tugatib, muallimlik qilgan.

  4. 1921
    «Armug'on» to'plami

    Birinchi she'riy to'plami (masallar) va boshlang'ich maktab uchun «Yozuv yo'llari» qo'llanmasi.

  5. 1921–1934
    Ilmiy muassasalarda

    Turkiston Xalq maorifi komissarligi qoshidagi ilmiy muassasalarda, keyinroq Madaniy qurilish ilmiy-tadqiqot institutida (1931–1934) ishlagan.

  6. 1922
    «O'zbek yosh shoirlari»

    She'rlari Fitrat va Cho'lpon she'rlari bilan birga to'plamda e'lon qilingan.

  7. 1927
    «Go'zal qiz» dostoni

    Dostonlar silsilasining boshlanishi: «Anorgul» (1926), «Turkiston» (1928) va boshqalar.

  8. 1934
    «Tozagul» va lug'at

    She'riy roman «Tozagul» va «O'zbekcha shakldosh so'zlar» lug'ati.

  9. 1935
    «Chirchiq bo'ylarida»

    She'riy to'plam va «Mergan» dostoni.

  10. 1936
    «Dadamat» to'plami

    Hikoyalar to'plami.

  11. 1937
    Hibsga olinishi

    «Xalq dushmani» sifatida qamalgan.

  12. 1939
    Vafoti

    Magadandagi lagerlardan birida vafot etgan.

  13. 1957
    Oqlanishi

    1-avgustda oqlangan.

Asarlar

  • «Armug'on» (1921)
    She'riy to'plam (masallar)
  • «Yozuv yo'llari» (1921)
    Darslik
  • «Yolqinlar» (1925)
    She'riy to'plam
  • «Qo'shchi Turg'un» (1925)
    Hikoya
  • «Anorgul» (1926)
    Doston
  • «Sezgilar» (1927)
    She'riy to'plam
  • «Go'zal qiz» (1927)
    Doston
  • «Turkiston» (1928)
    Doston
  • «Paxta» (1929)
    Doston
  • «Chirchiq» (1929)
    Doston
  • «O'tmishim» (1929)
    Doston
  • «Batrak kolxozi» (1930)
    Doston
  • «Tozagul» (1934)
    She'riy roman

    Bu janrdagi XX asr o'zbek adabiyotida birinchi asar sifatida tilga olinadi.

  • «O'zbekiston» (1934)
    Doston
  • «Go'zal yozg'ichlar» (1934)
    Darslik
  • «O'zbekcha shakldosh so'zlar» (1934)
    Lug'at

    Shakldosh so'zlar lug'ati.

  • «Chirchiq bo'ylarida» (1935)
    She'riy to'plam
  • «Bog'bon» (1935)
    Doston
  • «Etik» (1935)
    Doston
  • «Mergan» (1935)
    Doston
  • «Dadamat» (1936)
    Hikoyalar to'plami
  • «She'rlar» (1937)
    She'riy to'plam
Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish
Elbek (1898–1939) — Yozuvchi | Shaxs.uz