Gulbadan begim
Boburning qizi, «Humoyunnoma» muallifi; Bobur va Humoyun davri saroy hayoti haqidagi noyob xotira asarini yozgan temuriy malika (taxm. 1522–1603).
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Yozuvchi
- Hayot yillari:
- 1522 — 1603
- Otasi:
- Bobur
- Onasi:
- Dildor begim
- Turmush o'rtog'i:
- Xizr Xo'ja xon
- Farzandlar:
- Saodatyor
Biografiya
Gulbadan begim Bobur Mirzoning Dildor begimdan tug'ilgan qizi. U 1522-yilda (ziyouz.uz bo'yicha 1523-yilda) Kobulda dunyoga kelgan. Onasi Sulton Mahmud Mirzoning qizi, ya'ni Boburning amakivachchasi edi. Bobur farmoni bilan qizcha Humoyunning onasi, otasining eng hurmatli xotini Mohim begim qo'lida tarbiyalandi va ikkala onasini ham yuksak hurmat bilan eslagan.
U 1529-yilgacha Kobulda yashadi, so'ng Mohim begim bilan Hindistonga, Agraga otasi huzuriga jo'nadi. Bobur vafotidan keyin Humoyun saroyida turdi. Taxminan 1540-yilda (ziyouz.uz bo'yicha 1539-yilda) uni amakivachchasi Xizr Xo'ja xonga uzatishdi; ularning o'g'li Saodatyor edi.
1556-yilda taxtga Humoyunning o'g'li Akbar o'tirgach, Gulbadan begim Akbarning onasi Hamida bonu bilan Dehliga qaytib, umrining oxirigacha jiyani saroyida yashadi. 1575-yilda haj safariga chiqdi, to'rt yilga yaqin Makkada turdi va 1582-yilda qaytdi; yo'lda Adan yaqinida kema halokatga uchragani qaytishni kechiktirdi.
Akbarning iltimosiga ko'ra Humoyun haqida bilganlarini yozdi va «Humoyunnoma»ni yaratdi. Asar Bobur va Humoyun hayotining qisqa tarixi bo'lib, mazmunan «Boburnoma»ning davomi hisoblanadi; unda saroy turmushi, to'y va aza odatlari, kiyim-kechak, uy-ro'zg'or buyumlari kabi boshqa tarixiy manbalarda uchramaydigan tafsilotlar bor. Qo'lyozma to'liq saqlanmagan: oxiri yo'qolgan va matn Humoyun hukmronligining 1552-yildagi voqealari atrofida uziladi. Mir Mahdiyning «Tazkirat ul-xavotin»ida keltirilgan ikki bayt uning g'azal bilan ham shug'ullanganini ko'rsatadi.
Gulbadan begim 1603-yilda Agrada, 80 yoshida vafot etdi; Abulfazlning yozishicha, Akbarning o'zi tobutini ko'tarib, o'g'illik burchini ado etgan.
Hayot yo'li
- 1522Kobulda tug'ildi
Bobur va Dildor begimning qizi.
- 1529Hindistonga ko'chdi
Mohim begim bilan Agraga, otasi huzuriga bordi.
- 1540Xizr Xo'ja xonga turmushga chiqdi
O'g'li Saodatyor tug'ildi (ziyouz.uz bo'yicha 1539).
- 1556Dehliga qaytdi
Akbar taxtga o'tgach, uning saroyida yashadi.
- 1575Haj safariga chiqdi
1582-yilda qaytdi.
- 1603Agrada vafot etdi
80 yoshda; Akbar tobutini ko'tardi.
Asarlar
- «Humoyunnoma» (1580)
Bobur va Humoyun hayoti haqida xotira asari (taxminan 1580-yillar), Akbarning iltimosi bilan yozilgan; oxiri yo'qolgan.