Гулбадан бегим
Бобурнинг қизи, «Ҳумоюннома» муаллифи; Бобур ва Ҳумоюн даври сарой ҳаёти ҳақидаги ноёб хотира асарини ёзган темурий малика (тахм. 1522–1603).
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Ёзувчи
- Ҳаёт йиллари:
- 1522 — 1603
- Отаси:
- Бобур
- Онаси:
- Дилдор бегим
- Турмуш ўртоғи:
- Хизр Хўжа хон
- Фарзандлар:
- Саодатёр
Биография
Гулбадан бегим Бобур Мирзонинг Дилдор бегимдан туғилган қизи. У 1522-йилда (ziyouz.uz бўйича 1523-йилда) Кобулда дунёга келган. Онаси Султон Маҳмуд Мирзонинг қизи, яъни Бобурнинг амакиваччаси эди. Бобур фармони билан қизча Ҳумоюннинг онаси, отасининг энг ҳурматли хотини Моҳим бегим қўлида тарбияланди ва иккала онасини ҳам юксак ҳурмат билан эслаган.
У 1529-йилгача Кобулда яшади, сўнг Моҳим бегим билан Ҳиндистонга, Аграга отаси ҳузурига жўнади. Бобур вафотидан кейин Ҳумоюн саройида турди. Тахминан 1540-йилда (ziyouz.uz бўйича 1539-йилда) уни амакиваччаси Хизр Хўжа хонга узатишди; уларнинг ўғли Саодатёр эди.
1556-йилда тахтга Ҳумоюннинг ўғли Акбар ўтиргач, Гулбадан бегим Акбарнинг онаси Ҳамида бону билан Деҳлига қайтиб, умрининг охиригача жияни саройида яшади. 1575-йилда ҳаж сафарига чиқди, тўрт йилга яқин Маккада турди ва 1582-йилда қайтди; йўлда Адан яқинида кема ҳалокатга учрагани қайтишни кечиктирди.
Акбарнинг илтимосига кўра Ҳумоюн ҳақида билганларини ёзди ва «Ҳумоюннома»ни яратди. Асар Бобур ва Ҳумоюн ҳаётининг қисқа тарихи бўлиб, мазмунан «Бобурнома»нинг давоми ҳисобланади; унда сарой турмуши, тўй ва аза одатлари, кийим-кечак, уй-рўзғор буюмлари каби бошқа тарихий манбаларда учрамайдиган тафсилотлар бор. Қўлёзма тўлиқ сақланмаган: охири йўқолган ва матн Ҳумоюн ҳукмронлигининг 1552-йилдаги воқеалари атрофида узилади. Мир Маҳдийнинг «Тазкират ул-хавотин»ида келтирилган икки байт унинг ғазал билан ҳам шуғулланганини кўрсатади.
Гулбадан бегим 1603-йилда Аграда, 80 ёшида вафот этди; Абулфазлнинг ёзишича, Акбарнинг ўзи тобутини кўтариб, ўғиллик бурчини адо этган.
Ҳаёт йўли
- 1522Кобулда туғилди
Бобур ва Дилдор бегимнинг қизи.
- 1529Ҳиндистонга кўчди
Моҳим бегим билан Аграга, отаси ҳузурига борди.
- 1540Хизр Хўжа хонга турмушга чиқди
Ўғли Саодатёр туғилди (ziyouz.uz бўйича 1539).
- 1556Деҳлига қайтди
Акбар тахтга ўтгач, унинг саройида яшади.
- 1575Ҳаж сафарига чиқди
1582-йилда қайтди.
- 1603Аграда вафот этди
80 ёшда; Акбар тобутини кўтарди.
Асарлар
- «Ҳумоюннома» (1580)
Бобур ва Ҳумоюн ҳаёти ҳақида хотира асари (тахминан 1580-йиллар), Акбарнинг илтимоси билан ёзилган; охири йўқолган.