
Bolalar yozuvchisi va dramaturg, O'zbekiston xalq yozuvchisi; ellik yildan ortiq bolalar matbuoti va adabiyotida ishlagan, «Chiranma g'oz — hunaring oz» pyesasi muallifi.
Biografiya
Hakim Nazir O'zbekiston xalq yozuvchisi, bolalar adabiyotining yirik vakili va dramaturg. U 1915-yil 15-oktabrda Toshkentning Arpapoya mahallasida maxsidoz kosib xonadonida tug'ildi. Savodni uyda, onasi Malika otin ochgan maktabda chiqardi. O'n besh yoshida poyabzal fabrikasiga ishga kirdi va ishdan ajralmagan holda kechki ishchi-yoshlar maktabida o'qidi.
1941-yilda Toshkent davlat pedagogika institutida kechki o'qishni tugatdi, 1954–1956-yillarda Moskvadagi Oliy adabiyot kurslarida tahsil oldi. 1933-yilda «Lenin uchquni» gazetasiga ishga kirgan, so'ng ellik yilga yaqin bolalar matbuotida, radioeshittirishlar davlat qo'mitasida, Badiiy adabiyot nashriyotida va O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasida turli vazifalarda — adabiy xodim, bo'lim boshlig'i, mas'ul kotib, bosh muharrir, adabiy maslahatchi sifatida — ishladi.
Qalamini 1934-yilda sinab ko'rdi: ilk hikoyalari «Lenin uchquni», «Yosh kuch», «Vojatiy» nashrlarida bosildi. 1948-yilda esa «Qishloqdagi jiyanlarim» nomli ilk kitobi nashr qilindi. Katta va kichik o'quvchilarga atalgan kitoblari ellikdan ortiq; ularda odob-axloq, insoniylik, do'stlik, mehnatni sevish va vatanparvarlik haqida so'z yuritiladi.
Hikoya to'plamlaridan «Pionerlar bog'i», «Besh baho», «Cho'l havosi», «Yaxshi nom», «Meni taniysizmi?», «Bolajonlarim», «Ali bilan Sher», «Bir og'iz so'z», «Baqaloq va chaqaloq»ni, qissalaridan «Ko'korol chiroqlari», «Yonar daryo», «Kenjatoy», «Tohir–Zuhra qissasi», «Dadamni topib beringlar»ni sanash mumkin. 1973-yilda urush mavzusidagi «Lochin qanotlari» romani nashr etilgan; bu mavzu bolalar adabiyotida kam uchraydi. Sahna asarlaridan «Chiranma g'oz — hunaring oz» pyesasi bolalar dramaturgiyasi uchun muhim bo'ldi va uzoq yillar Yosh tomoshabinlar teatrida o'ynaldi. Kattalarga mo'ljallangan hikoya, ocherk va qissalari ham bor: «Musobaqadoshlar», «Odamning qadri», «O'tlar tutashganda», «Onaizor», «Suv gadosi», «Ko'kterak shabadasi».
Kitoblaridan o'nlabi rus, qozoq, qirg'iz, turkman, tojik, gruzin, arman, ukrain, belarus, latish, litva, eston, nemis, fransuz, ispan, bolgar, chex va mo'g'ul tillarida chop etilgan, jami tiraj bir yarim million nusxadan oshgan. Yozuvchining 50 yoshiga ikki jildlik (1969–1970), 60 yoshiga besh jildlik (1977–1981) «Tanlangan asarlar» tayyorlandi. 1995-yilda, 80 yoshida, «Oq fotiha yoki bolalik sarguzashtlarim» xotiralari va «Yodimdasiz, azizlarim» esdaliklari bosildi. U A. Gaydar, P. Pavlenko, L. Kassil va V. Katayev asarlarini rus tilidan o'zbekchaga ham o'girgan.
Besh jildlik «Tanlangan asarlar» unga 1981-yilda Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofotini keltirdi. 1984-yilda «O'zbekiston xalq yozuvchisi» faxriy unvoniga sazovor bo'ldi va o'sha yili Andersen nomidagi (Xans Kristian) Xalqaro faxriy diplomni oldi; 2000-yilda «El-yurt hurmati» ordeni berildi. Hakim Nazir 2008-yil 15-mayda vafot etdi.
Ta'lim
- Toshkent kechki pedagogika institutiOliygoh · Toshkent
Karyera
- O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasiAdabiy maslahatchi, mas'ul kotib · Toshkent · 1953–1978
Mukofotlar
"El-yurt hurmati" ordeni2000 · O'zbekiston- O'zbekiston SSR xalq yozuvchisi1984 · O'zbekiston SSR
Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti1981 · O'zbekiston SSR
Hayot yo'li
- 1933«Lenin uchquni» gazetasida ish boshlashi
Bolalar matbuotidagi yarim asrlik mehnat yo'liga qadam qo'ygan.
- 1934Dastlabki hikoyalarining bosilishi
Dastlabki hikoyalari «Lenin uchquni», «Yosh kuch», «Vojatiy»da bosilgan.
- 1941Pedagogika institutini tamomlashi
Toshkent davlat pedagogika institutini (kechki bo'lim) bitirgan.
- 1948Birinchi kitob
«Qishloqdagi jiyanlarim» hikoyalar to'plami bosilib chiqqan.
- 1954–1956Moskvadagi Oliy adabiyot kurslari
- 1969–1970Ikki jildlik «Tanlangan asarlar»
Yozuvchining 50 yoshiga bag'ishlab chiqarilgan.
- 1973«Lochin qanotlari» romani
Urush mavzusida yozilgan roman.
- 1977–1981Besh jildlik «Tanlangan asarlar»
60 yoshi munosabati bilan chop etilgan; aynan shu to'plam Hamza nomidagi mukofotga loyiq topilgan.
- 1981Hamza nomidagi Davlat mukofoti
- 1984«O'zbekiston xalq yozuvchisi» unvoni; Andersen diplomi
O'sha yili unga Xans Kristian Andersen nomidagi Xalqaro faxriy diplom ham topshirilgan.
- 1995Xotira-qissa va esdaliklar
Hikoya va esdaliklar: «Oq fotiha yoki bolalik sarguzashtlarim», «Yodimdasiz, azizlarim».
- 2000«El-yurt hurmati» ordeni
- 2008Vafoti
15-may kuni olamdan o'tgan.
Asarlari
- «Qishloqdagi jiyanlarim» (1948)
- «Pionerlar bog'i» (1950)
- «Musobaqadoshlar» (1950)
- «Ko'korol chiroqlari» (1954)
- «Besh baho» (1955)
- «Cho'l havosi» (1958)
- «Odamning qadri» (1958)
- «O'tlar tutashganda» (1960)
- «Onaizor» (1961)
- «Yaxshi nom» (1962)
- «Suv gadosi» (1962)
- «Meni taniysizmi?» (1963)
- «Bolajonlarim» (1964)
- «Aziz odam» (1964)
- «Yonar daryo» (1966)
- «Ali bilan Sher» (1971)
- «Lochin qanotlari» (1973)
- «Kenjatoy» (1976)
- «Bir og'iz so'z» (1982)
- «Tohir–Zuhra qissasi» (1985)
- «Shoshilinch telegrammalar» (1987)
- «Ko'kterak shabadasi» (1988)
- «Dadamni topib beringlar» (1991)
- «Oq fotiha yoki bolalik sarguzashtlarim» (1995)
- «Yodimdasiz, azizlarim» (1995)
- «Baqaloq va chaqaloq» (1998)
- «Chiranma g'oz — hunaring oz»
Bolalar pyesasi; uzoq yillar Yosh tomoshabinlar teatrida qo'yilgan.