Biografiya
Hoziq — taxallus; asl ismi Junaydullo. Shoir XVIII asr oxirida Hirotda dunyoga kelgan, o'zbek va fors tillarida ijod qilgan, tarjimonlik bilan ham shug'ullangan va XIX asr o'zbek adabiyoti namoyandalaridan biri hisoblanadi. Iranica ensiklopediyasi uni tojik shoiri deb ataydi, o'zbek manbalarida esa o'zbek adabiyoti vakili sifatida tilga olinadi.
Yoshligida Buxoroga ko'chib kelib, madrasada tahsil olgan, tibbiyot ilmini ham egallagan, she'r yozishga shu yerda kirishgan va «Hoziq» nomini ham shu yerda olgan. O'qishni tugatgach, madrasada imom bo'lib xizmat qilgan va amir Haydar saroyiga kirib borgan. Saroy a'yonlari bilan til topisha olmagani sababli 1818-yilda Qo'qonga ketgan; Umarxon uni iliq qabul qilgan. Buxoroda boshlangan «Yusuf va Zulayho» dostonini Hoziq Qo'qonda yakunlab, xonga sovg'a qilgan.
Qo'qon saroyida ham unga o'rin topilmadi: 1825-yilda Buxoroga qaytdi, keyin Xorazmga yo'l oldi va Munis hamda Ogahiy atrofidagi adabiy davraning ta'sirida qoldi. Munis vafotidan so'ng xon Olloqulixon (hukmronligi 1825–1842) buyrug'i bilan «Ravzat us-safo» tarjimasining birinchi jildini nihoyasiga yetkazdi va yana Qo'qonga qaytdi.
Hoziq Navoiy, Fuzuliy, Bedil va Zebunniso g'azallariga muxammas bog'lagan. Lirikasi rang-barang: unda zamonaning kamchiliklari, adolatsiz va adolatli podshohlar haqidagi fikrlar ham, ishq va muhabbat ham o'z ifodasini topgan; hukmdorlarni adolatli bo'lishga chaqirgan. 1842-yilda Nasrullaxon Qo'qonni bosib olgach, quvg'indan qochib Shahrisabzga o'tdi va 1843-yilda amir yollagan kimsalar qo'lida halok bo'ldi.
Hayot yo'li
- XVIII asr oxiriHirotda tug'ilishi
- 1793–1800Buxoroga kelishi
Madrasada o'qigan, tabobat o'rgangan, «Hoziq» taxallusini olgan.
- 1818Qo'qonga ketishi
Umarxon saroyida «Yusuf va Zulayho»ni tugatgan.
- 1825Buxoro va Xorazm
Buxoroga qaytib, so'ng Xorazmga borgan; «Ravzat us-safo» tarjimasi.
- 1842Shahrisabzga qochishi
- 1843O'limi
Shahrisabzda o'ldirilgan.
Asarlar
- «Yusuf va Zulayho»
Doston; Buxoroda boshlangan, Qo'qonda tugatilgan.
- «Ravzat us-safo» (1-jild tarjimasi)
Fors tilidan tarjima, Xorazmda Olloqulixon topshirig'i bilan.