
Humoyun
Boburiylar saltanatining ikkinchi hukmdori (1530–1540, 1555–1556), Boburning o'g'li; Sher Shoh bilan kurashda taxtni yo'qotib, Eronda panoh topgan va Dehlini qaytarib olgan; she'riyat, nujum va musiqa ixlosmandi.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Haqiqiy ismi:
- Nosiruddin Muhammad Humoyun
- Hayot yillari:
- 6 mart 1508(47 yosh) ♓ — 27 yanvar 1556
- Otasi:
- Bobur
- Onasi:
- Moham begim
- Turmush o'rtog'i:
- Hamida Bonu begim
- Farzandlar:
- Akbar
Biografiya
Humoyun Mirzo 1508-yil 6-martda Kobulda Zahiriddin Muhammad Boburning o'g'li sifatida dunyoga kelgan, onasi Moham begim. Otasi Hindistonda boburiylar davlatiga asos solgach, u saltanatning vorisi bo'lib o'sdi; 1530-yil oxirida Bobur vafot etgach, Agrada taxtga o'tirdi.
Dastlabki o'n yilda Humoyun Gujarot va Bengaliya sari yurishlar qildi, ammo ukalari — Komron, Askariy va Hindol — bilan kelishuv yo'q edi va davlat ichkaridan bo'shashdi. 1539-yilda Chausa, 1540-yilda Qannauj jangida Sher Shoh Suriy qo'shiniga yengilib, Hindistondan chiqib ketishga majbur bo'ldi. 1542-yilda Umarkotda o'g'li Akbar tug'ildi.
Taxminan o'n besh yillik sarsonlikdan keyin u Eron shohi Tahmasp I huzurida boshpana topdi. Shoh bergan qo'shin yordamida Qandahor va Kobulni egalladi, 1555-yilda esa Dehlini qaytarib oldi. Biroq taxtda uzoq turmadi: 1556-yil 27-yanvarda Dehlidagi Sher Mandal kutubxonasining zinasidan yiqilib, jarohatdan vafot etdi. Qabri Dehlida, uning nomi bilan ataladigan maqbarada joylashgan; maqbarani bosh xotini Bega begim qurdirgan.
Humoyun ilmli hukmdor sifatida tanilgan: riyoziyot, nujum va musiqaga qiziqqan, haftada ikki marta she'riyat va musiqa majlislari o'tkazgan. U turkiy va forsiy tillarda «Humoyun» taxallusi bilan she'rlar yozgan, Bayramxon bilan she'riy yozishmalari mashhur. Mutribiy Samarqandiyning «Nusxai zebo-yi Jahongir» tazkirasiga ko'ra, «Nusxai Humoyuniy» qo'lyozmasi to'rt risoladan — e'tiqod, nujum, musiqa va aruz ilmlaridan — iborat bo'lgan; bu qo'lyozma hozircha topilmagan. Singlisi Gulbadan begim «Humoyunnoma»ning muallifi.
Hayot yo'li
- 1508Tug'ilgan
Kobulda Boburning o'g'li sifatida dunyoga keldi.
- 1530Taxtga o'tirdi
Bobur vafotidan so'ng Agrada hukmdor bo'ldi.
- 1539–1540Sher Shohga yengildi
Chausa va Qannauj janglaridan so'ng Hindistonni tark etdi.
- 1542Akbar tug'ildi
Umarkotda o'g'li — kelajak hukmdor Akbar dunyoga keldi.
- 1544–1545Eronda panoh
Shoh Tahmasp I huzurida boshpana topdi va undan qo'shin oldi.
- 1555Dehlini qaytardi
Taxtni qayta egalladi.
- 1556Vafot etdi
27-yanvarda Sher Mandal zinasidan yiqilib, Dehlida vafot etdi.