Ivan Kablukov

Ivan Alekseyevich Kablukov 1857-yil 2-sentyabrda (eski uslubda 21-avgustda) Moskva guberniyasidagi Prussi qishlog'ida (hozirgi Moskva viloyati Mitishchi tumani) tish shifokori oilasida tug'ilgan. Otasi Aleksey Fyodorovich Saltikov-Shchedrin mulkining boshqaruvchisi bo'lgan. 1876-yilda 2-Moskva klassik gimnaziyasini tugatib, Moskva universitetining fizika-matematika fakultetida tabiiy fanlarni o'qigan; 1880-yilda nomzodlik darajasi bilan bitirgach, V. V. Markovnikovning tavsiyasiga ko'ra kimyo kafedrasida professorlikka tayyorlanish uchun qoldirilgan.

1881–1882-yillarda Peterburg universitetida A. M. Butlerovning kimyoviy laboratoriyasida ishlagan, so'ng Moskvada Markovnikov bilan hamkorlikni davom ettirgan. 1885-yildan Moskva universitetida privat-dotsent bo'lib, dissotsiatsiya hodisalaridan ma'ruza o'qigan; 1882–1884-yillarda Moskva oliy ayollar kurslarida dars bergan. 1887-yilda «Glitserinlar, ya'ni uch atomli spirtlar va ularning hosilalari» mavzusida magistrlik dissertatsiyasini, 1891-yilda eritmalar nazariyasiga bag'ishlangan doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1889-yilda Leypsigda Vilgelm Ostvald laboratoriyasida ishlagan.

Kablukovning asosiy ilmiy yo'nalishi suvsiz eritmalar elektrokimyosi bo'lgan. 1889–1891-yillarda organik erituvchilardagi elektrolitlarning elektr o'tkazuvchanligini o'rganib, erituvchi bilan erigan modda o'rtasida kimyoviy ta'sir bor, degan xulosaga kelgan va V. A. Kistyakovskiydan mustaqil ravishda ionlarning solvatatsiyasi g'oyasini ilgari surgan. Bu ishlar eritmalarning fizik va kimyoviy nazariyalarini yaqinlashtirishga zamin yaratgan. 1905-yilda suyuqlangan tuzlar almashinuvini o'rganishda termik tahlil usulini birinchilardan bo'lib qo'llagan.

U 1899-yildan Moskva qishloq xo'jaligi institutida (keyinchalik Timiryazev akademiyasi) adyunkt-professor, 1903-yildan Moskva universitetida favqulodda, 1906-yildan oddiy professor bo'lgan (1910-yildan — xizmat ko'rsatgan professor); 1922-yildan universitetning Kimyo ilmiy-tadqiqot institutiga rahbarlik qilgan. Universitetda fizik kimyodan tizimli kursni birinchi bo'lib o'qigan. 1900-yilda chop etilgan «Noorganik kimyoning asosiy boshlang'ichlari» darsligi 13 marta qayta nashr etilgan.

Kablukov amaliy masalalar bilan ham shug'ullangan: mineral o'g'itlar ishlab chiqarishni tashkil etishda qatnashgan, Qrimdagi Saki ko'lining sho'r suvidan brom olish usulini ishlab chiqqan, asalarichilik bo'yicha tadqiqotlar olib borgan. 1933-yildan 1940-yillar boshigacha Stalin nomidagi Butunittifoq sanoat akademiyasida noorganik va analitik kimyo kafedrasini boshqargan.

1924-yilda unga Mehnat Qahramoni unvoni berilgan, 1928-yilda SSSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi, 1932-yilda faxriy a'zosi etib saylangan; RSFSR xizmat ko'rsatgan fan arbobi (1929), Mehnat Qizil Bayroq (1937) va Lenin (1940) ordenlari sohibi bo'lgan.

Ulug' Vatan urushi boshlangach, kafedra xodimlarining bir qismi evakuatsiya qilingan; Kablukov 1942-yil 5-mayda evakuatsiya chog'ida Toshkentda vafot etgan. Moskvadagi Timiryazev akademiyasining 6-o'quv binosida uning ishlagan yillari xotirasiga yodgorlik lavhasi o'rnatilgan.