Асосий қисмга ўтиш

Иван Каблуков

Рус ва совет физик кимёгари, Москва университети профессори; ионлар солватацияси ғояси муаллифи, 1942-йилда Тошкентда вафот этган.

Фаолият:
Олим, Педагог, Кимёгар
Туғилган:
2 сентабр 1857(84 ёш) ♍ — 5 май 1942
Отаси:
Алексей Фёдорович Каблуков
Онаси:
Екатерина Степановна Каблукова
Фарзандлар:
Мария Ивановна Каблукова
  • Ленин ордени
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени

Биография

Иван Алексеевич Каблуков 1857-йил 2-сентябрда (эски услубда 21-августда) Москва губерниясидаги Прусси қишлоғида (ҳозирги Москва вилояти Митишчи тумани) тиш шифокори оиласида туғилган. Отаси Алексей Фёдорович Салтиков-Шчедрин мулкининг бошқарувчиси бўлган. 1876-йилда 2-Москва классик гимназиясини тугатиб, Москва университетининг физика-математика факултетида табиий фанларни ўқиган; 1880-йилда номзодлик даражаси билан битиргач, В. В. Марковниковнинг тавсиясига кўра кимё кафедрасида профессорликка тайёрланиш учун қолдирилган.

1881–1882-йилларда Петербург университетида А. М. Бутлеровнинг кимёвий лабораториясида ишлаган, сўнг Москвада Марковников билан ҳамкорликни давом эттирган. 1885-йилдан Москва университетида приват-доцент бўлиб, диссоциация ҳодисаларидан маъруза ўқиган; 1882–1884-йилларда Москва олий аёллар курсларида дарс берган. 1887-йилда «Глитсеринлар, яъни уч атомли спиртлар ва уларнинг ҳосилалари» мавзусида магистрлик диссертациясини, 1891-йилда эритмалар назариясига бағишланган докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. 1889-йилда Лейпсигда Вилгелм Оствалд лабораториясида ишлаган.

Каблуковнинг асосий илмий йўналиши сувсиз эритмалар электрокимёси бўлган. 1889–1891-йилларда органик эритувчилардаги электролитларнинг электр ўтказувчанлигини ўрганиб, эритувчи билан эриган модда ўртасида кимёвий таъсир бор, деган хулосага келган ва В. А. Кистяковскийдан мустақил равишда ионларнинг солватацияси ғоясини илгари сурган. Бу ишлар эритмаларнинг физик ва кимёвий назарияларини яқинлаштиришга замин яратган. 1905-йилда суюқланган тузлар алмашинувини ўрганишда термик таҳлил усулини биринчилардан бўлиб қўллаган.

У 1899-йилдан Москва қишлоқ хўжалиги институтида (кейинчалик Тимирязев академияси) адюнкт-профессор, 1903-йилдан Москва университетида фавқулодда, 1906-йилдан оддий профессор бўлган (1910-йилдан — хизмат кўрсатган профессор); 1922-йилдан университетнинг Кимё илмий-тадқиқот институтига раҳбарлик қилган. Университетда физик кимёдан тизимли курсни биринчи бўлиб ўқиган. 1900-йилда чоп этилган «Ноорганик кимёнинг асосий бошланғичлари» дарслиги 13 марта қайта нашр этилган.

Каблуков амалий масалалар билан ҳам шуғулланган: минерал ўғитлар ишлаб чиқаришни ташкил этишда қатнашган, Қримдаги Саки кўлининг шўр сувидан бром олиш усулини ишлаб чиққан, асаларичилик бўйича тадқиқотлар олиб борган. 1933-йилдан 1940-йиллар бошигача Сталин номидаги Бутуниттифоқ саноат академиясида ноорганик ва аналитик кимё кафедрасини бошқарган.

1924-йилда унга Меҳнат Қаҳрамони унвони берилган, 1928-йилда СССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, 1932-йилда фахрий аъзоси этиб сайланган; РСФСР хизмат кўрсатган фан арбоби (1929), Меҳнат Қизил Байроқ (1937) ва Ленин (1940) орденлари соҳиби бўлган.

Улуғ Ватан уруши бошлангач, кафедра ходимларининг бир қисми эвакуация қилинган; Каблуков 1942-йил 5-майда эвакуация чоғида Тошкентда вафот этган. Москвадаги Тимирязев академиясининг 6-ўқув биносида унинг ишлаган йиллари хотирасига ёдгорлик лавҳаси ўрнатилган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1857
    Туғилиши

    Москва губерниясининг Прусси қишлоғида туғилган.

  2. 1876–1880
    Москва университети

    Физика-математика факултетининг табиий фанлар бўлимида ўқиган, номзодлик даражасини олган.

  3. 1881–1882
    Петербургда

    Бутлеров лабораториясида ишлаган.

  4. 1887
    Магистрлик диссертацияси

    Глитсеринлар ва уч атомли спиртлар мавзусида.

  5. 1889
    Лейпсигда

    Оствалд лабораториясида электр ўтказувчанликни ўрганган.

  6. 1891
    Докторлик диссертацияси

    Эритмалар назарияси ва кимёвий мувозанат мавзусида.

  7. 1899
    Қишлоқ хўжалиги институти

    Москва қишлоқ хўжалиги институтида адюнкт-профессор этиб тайинланган; шу ерда 1942-йилгача ишлаган.

  8. 1903–1906
    Москва университети профессори

    1903-йилдан фавқулодда, 1906-йилдан оддий профессор.

  9. 1924
    Меҳнат Қаҳрамони

    Меҳнат Қаҳрамони унвони берилган.

  10. 1928–1932
    СССР Фанлар академияси

    1928-йилда мухбир аъзо, 1932-йилда фахрий аъзо этиб сайланган.

  11. 1942
    Вафоти

    5-майда Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «Глитсеринлар, яъни уч атомли спиртлар ва уларнинг ҳосилалари» (1887)
    Магистрлик диссертацияси
  • «Ҳозирги замон эритмалар назариялари (Вант-Гофф ва Аррениус) кимёвий мувозанат таълимоти билан боғлиқ ҳолда» (1891)
    Докторлик диссертацияси
  • «Ноорганик кимёнинг асосий бошланғичлари» (1900)
    Дарслик
  • «Физик кимёнинг асосий бошланғичлари» (1900)
    Дарслик (уч нашр: 1900, 1902, 1910)
  • «XIX аср электрокимёси тарихидан очерклар» (1901)
    Тарихий очерк
  • «Тўйинган туз эритмаларига қўлланадиган фазалар қоидаси» (1933)
    Монография
  • «Физик ва коллоид кимё» (1935)
    Дарслик