Lutfixonim Sarimsoqova

Lutfixonim Sarimsoqova 1896-yil 8-mayda (eski uslubda 26-aprelda) Farg'ona viloyati Rishton tumanidagi Oqyer qishlog'ida (boshqa manbalarga ko'ra, Rishtonning o'zida) kambag'al dehqon oilasida tug'ilgan. Kasb tanlashiga 1920-yillarda Rishtonda Hamzaning sayyor teatr truppasi ko'rsatgan «Boy ila xizmatchi», «Maysaraning ishi» va «Paranji sirlari» spektakllari katta ta'sir qilgan.

Dastlab havaskorlik tomoshalarida qatnashgan, Qo'qonda xotin-qizlar to'garagida ijodiy faoliyatini boshlagan; 1925-yildan professional sahnada chiqa boshlagan. 1926–1928-yillarda Qo'qon teatrida, 1928–1931-yillarda Andijon teatrida, 1931–1934-yillarda Farg'ona teatrida (boshqa manbalarga ko'ra, Marg'ilon teatrida) ishlagan. 1934-yildan Toshkentdagi O'zbek musiqali teatri aktrisasi bo'lgan; teatr 1939-yilda bo'linganidan keyin Muqimiy nomidagi musiqali drama teatrida 1973-yilgacha ishlagan. 1939–1940-yillarda O'zbekiston davlat filarmoniyasi qoshidagi dutorchi xotin-qizlar ansamblining tashkilotchisi va badiiy rahbari bo'lgan.

Sahnada ikki yo'nalish uning ijodining asosini tashkil etgan: mushtipar onalar obrazlari («Gulsara»dagi Oysara, «Nurxon»dagi Kimyo, «Halima»dagi ona) va salbiy yoki hajviy rollar («Farhod va Shirin»dagi jodugar Yosuman, «Paranji sirlari»dagi Mastura). Shuningdek, «Layli va Majnun»da Layli, «Farhod va Shirin»da Shirin, «Maysaraning ishi»da Maysara, «Malikai Turandot»da Adelma, «Arshin mal alan»da Zebo rollarini ijro etgan. U xonanda sifatida «Yor-yor» kabi xalq ashula va qo'shiqlarini kuylagan.

Kinoda 1931-yildan suratga tushgan (tugallanmagan «Ozod» filmi); «Qasam» (1937), «Asal» (1940), «Sardor chaqirig'i» (1941), «Amirlikning qulashi» (1955), «Qutlug' qon» (1956), «Mahallada duv-duv gap» (1960), «Oppoq turnalar» (1966), «Uchrashuvlar va vidolashuvlar» (1973) filmlarida, asosan, ona obrazlarini yaratgan. Eng katta shuhrat unga «Sen yetim emassan» (1962) filmidagi Fotima opa roli bilan kelgan.

Sarimsoqova 1937-yilda O'zbekiston SSR xalq artisti, 1967-yil 3-fevralda SSSR xalq artisti unvonlariga sazovor bo'lgan; Lenin (1959), Oktyabr inqilobi, Mehnat Qizil Bayroq (1937) va Xalqlar do'stligi (1976) ordenlari bilan taqdirlangan. 1944-yildan Kommunistik partiya a'zosi bo'lgan, O'zbekiston SSR Oliy Kengashining 5–6-chaqiriq deputati edi. 1976-yilda uning hayoti va ijodiga hujjatli film bag'ishlangan.

Lutfixonim Sarimsoqova 1991-yil 14-yanvarda Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan. 2001-yilda vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan. Rishtondagi madaniyat saroyi va 52-sonli o'rta maktab uning nomini olgan.