Лутфихоним Саримсоқова
Ўзбек совет театр ва кино актрисаси, хонанда; Муқимий номидаги театр актрисаси, «Сен етим эмассан» филмидаги Фотима опа роли ижрочиси, СССР халқ артисти.
- Фаолият:
- Актриса, Хонанда, Кино актёри, Театр актёри
- Тахаллуси:
- Лутфихон ая
- Туғилган:
- 8 май 1896(94 ёш) ♉ — 14 январ 1991
- Туғилган жой:
- Риштон тумани, Фарғона
Биография
Лутфихоним Саримсоқова 1896-йил 8-майда (эски услубда 26-апрелда) Фарғона вилояти Риштон туманидаги Оқер қишлоғида (бошқа манбаларга кўра, Риштоннинг ўзида) камбағал деҳқон оиласида туғилган. Касб танлашига 1920-йилларда Риштонда Ҳамзанинг сайёр театр труппаси кўрсатган «Бой ила хизматчи», «Майсаранинг иши» ва «Паранжи сирлари» спектакллари катта таъсир қилган.
Дастлаб ҳаваскорлик томошаларида қатнашган, Қўқонда хотин-қизлар тўгарагида ижодий фаолиятини бошлаган; 1925-йилдан профессионал саҳнада чиқа бошлаган. 1926–1928-йилларда Қўқон театрида, 1928–1931-йилларда Андижон театрида, 1931–1934-йилларда Фарғона театрида (бошқа манбаларга кўра, Марғилон театрида) ишлаган. 1934-йилдан Тошкентдаги Ўзбек мусиқали театри актрисаси бўлган; театр 1939-йилда бўлинганидан кейин Муқимий номидаги мусиқали драма театрида 1973-йилгача ишлаган. 1939–1940-йилларда Ўзбекистон давлат филармонияси қошидаги дуторчи хотин-қизлар ансамблининг ташкилотчиси ва бадиий раҳбари бўлган.
Саҳнада икки йўналиш унинг ижодининг асосини ташкил этган: муштипар оналар образлари («Гулсара»даги Ойсара, «Нурхон»даги Кимё, «Ҳалима»даги она) ва салбий ёки ҳажвий роллар («Фарҳод ва Ширин»даги жодугар Ёсуман, «Паранжи сирлари»даги Мастура). Шунингдек, «Лайли ва Мажнун»да Лайли, «Фарҳод ва Ширин»да Ширин, «Майсаранинг иши»да Майсара, «Маликаи Турандот»да Аделма, «Аршин мал алан»да Зебо ролларини ижро этган. У хонанда сифатида «Ёр-ёр» каби халқ ашула ва қўшиқларини куйлаган.
Кинода 1931-йилдан суратга тушган (тугалланмаган «Озод» филми); «Қасам» (1937), «Асал» (1940), «Сардор чақириғи» (1941), «Амирликнинг қулаши» (1955), «Қутлуғ қон» (1956), «Маҳаллада дув-дув гап» (1960), «Оппоқ турналар» (1966), «Учрашувлар ва видолашувлар» (1973) филмларида, асосан, она образларини яратган. Энг катта шуҳрат унга «Сен етим эмассан» (1962) филмидаги Фотима опа роли билан келган.
Саримсоқова 1937-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти, 1967-йил 3-февралда СССР халқ артисти унвонларига сазовор бўлган; Ленин (1959), Октябр инқилоби, Меҳнат Қизил Байроқ (1937) ва Халқлар дўстлиги (1976) орденлари билан тақдирланган. 1944-йилдан Коммунистик партия аъзоси бўлган, Ўзбекистон ССР Олий Кенгашининг 5–6-чақириқ депутати эди. 1976-йилда унинг ҳаёти ва ижодига ҳужжатли филм бағишланган.
Лутфихоним Саримсоқова 1991-йил 14-январда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган. 2001-йилда вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган. Риштондаги маданият саройи ва 52-сонли ўрта мактаб унинг номини олган.
Карьера
- Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши5–6-чақириқ депутати · Тошкент
- Совет Иттифоқи Коммунистик партиясиПартия аъзоси · 1944–1991
- Ўзбекистон давлат филармониясиДуторчи хотин-қизлар ансамблининг ташкилотчиси ва бадиий раҳбари · Тошкент · 1939–1940
- Муқимий номидаги Ўзбек давлат мусиқали театриАктриса · Тошкент · 1934–1973
- Андижон мусиқали драма театриАктриса · Андижон · 1928–1931
- Ўзбекистон кинематографчилар уюшмасиАъзо · Тошкент
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2001, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1937 · Ўзбекистон ССР
СССР халқ артисти1967 · СССР
Ленин ордени1959 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1937 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1976 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1924–1925Қўқондаги ҳаваскорлик тўгараги
Қўқонда хотин-қизлар ҳаваскорлик тўгарагида ижодий фаолиятини бошлаган; 1925-йилдан профессионал саҳнада чиққан.
- 1926–1928Қўқон театри
Қўқон театрининг актрисаси бўлган.
- 1928–1931Андижон театри
Андижон театрида ишлаган.
- 1931–1934Фарғона театри
Фарғона театрида ишлаган (бошқа манбаларга кўра, Марғилон театрида).
- 1934–1939Ўзбек мусиқали театри
Тошкентдаги Ўзбек мусиқали театри актрисаси бўлган.
- 1937Ўзбекистон ССР халқ артисти
Шу унвонга сазовор бўлган.
- 1939–1940Дуторчи хотин-қизлар ансамбли
Ўзбекистон давлат филармонияси қошидаги ансамблнинг ташкилотчиси ва бадиий раҳбари бўлган.
- 1940–1973Муқимий номидаги театр
Муқимий номидаги мусиқали драма театрида актриса бўлиб ишлаган.
- 1962«Сен етим эмассан» филми
Филмдаги Фотима опа роли унга энг катта шуҳрат келтирган.
- 1967СССР халқ артисти
3-февралда СССР халқ артисти унвони берилган.
- 1976Ҳужжатли филм
Ҳаёти ва ижодига бағишланган ҳужжатли филм суратга олинган.
- 1991Вафоти
14-январда Тошкентда вафот этган.
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| Қасам | 1937 |
| Асал | 1940 |
| Сардор чақириғи | 1941 |
| Насриддин Бухорода | 1943 |
| Опа-сингил Раҳмоновалар | 1954 |
| Новоселе | 1954 |
| Амирликнинг қулаши | 1955 |
| Стадионда учрашамиз | 1955 |
| Қутлуғ қон | 1956 |
| Рйбаки Арала | 1957 |
| Иккинчи баҳор | 1959 |
| Маҳаллада дув-дув гап | 1960 |
| Сен етим эмассан | 1962 |
| Жизн прошла ночю | 1964 |
| Оппоқ турналар | 1966 |
| Ватан ўғлонлари | 1968 |
| Ўтган кунлар | 1969 |
| Её имя — Весна | 1969 |
| Драма любви | 1971 |
| Учрашувлар ва видолашувлар | 1973 |
| Умид қушлари | 1976 |
| Тангалик болалар | 1990 |
