Manas Leviyev

O'zbek bastakori, musiqali komediya, balet, kino va qo'shiqlar muallifi; O'zbekiston SSR xalq artisti, Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati, «Mahallada duv-duv gap» filmidagi vals muallifi.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Kompozitor
Haqiqiy ismi:: Menashe Leviyev
Tug'ilgan:: 25 iyul 1912(77 yosh) ♌ — 12 may 1990
Tug'ilgan joy:: Namangan
Turmush o'rtog'i:: Shushana Abramova

Biografiya

Manas (Menashe) Betyanovich Leviyev 1912-yil 25-iyulda Namanganda buxorolik yahudiylar oilasida tug'ilgan, otasi tikuvchi bo'lgan. U katta oilaning yettinchi o'g'li edi; oilada ko'p kuylanar, dutor, nay va doira chalinar edi. 1922-yilda oila Samarqandda yashagan, bola u yerda ikki maktabda — o'zbekcha «Turon» va buxorolik yahudiy bolalari uchun 26-maktabda bir vaqtda o'qigan; buxorolik hofiz Levi Babaxonov 1926-yilda uning ijrosini eshitib, musiqa bilan jiddiy shug'ullanishni maslahat bergan.

1930-yilda Leviyev Samarqanddagi musiqa va xoreografiya institutiga o'qishga kirgan, u yerda bo'lajak bastakorlar Muxtor Ashrafiy, Mutal Burhonov va Tolib Sodiqov bilan bir vaqtda tahsil olgan. 1933-yilda Leningradga borib, Musorgskiy nomidagi musiqa bilim yurtiga o'qishga kirgan; diplom ishi aktrisa Nurxon Yo'ldoshboyeva xotirasiga bag'ishlangan «Nurxon» simfonik poemasi bo'lgan. Shu asar bilan 1937-yilda Leningrad konservatoriyasining Xrisanf Kushnaryov sinfidagi kompozitsiya bo'limiga qabul qilingan; imtihonda poemani Dmitriy Shostakovich chalgan.

Urush boshlanganda konservatoriyaning beshinchi kurs talabasi Leviyev ixtiyoriy ravishda 265-pulemyot batalonida front safiga ketgan, Petrodvorets yonida og'ir yaralanib, kontuziya olgan va Toshkentga qaytgan; 1942-yilda respublikaning musiqiy hayotiga qo'shilgan. Kasalxonada uning rus tilidagi ilk qo'shig'i — «Leningrad uchun» tug'ilgan. Konservatoriyani 1944-yilda tamomlagan.

Toshkentda Leviyev G'afur G'ulom, Abdulla Qahhor, Hamid Olimjon va Komil Yashin so'zlariga qo'shiqlar, «Jaloliddin» dramasiga musiqa yozgan, 1945-yilda «Suhayl va Mehri» baletini, 1949-yilda Uyg'unning librettosi asosida «Oltin ko'l» musiqali komediyasini yaratgan. Uning romans va qo'shiqlari, jumladan «Dilistonim, sen mening» va «O'zbek qizi ovozi» respublika konsert repertuaridan o'rin olgan; alohida o'rinni valslar, avvalo «Mahallada duv-duv gap» filmidagi (1960) vals egallaydi.

1955-yildan Leviyev O'zbekiston bastakorlar uyushmasi boshqaruvining mas'ul kotibi bo'lgan; shuningdek, O'zbek televideniyesi va radiosining, Muqimiy nomidagi teatrning badiiy kengashlari ishida ishtirok etgan. U O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi (1962) va O'zbekiston SSR xalq artisti (1972) unvonlariga sazovor bo'lgan; 1979-yilda «Toshkentning nozanin malikasi» va Chingiz Aytmatov qissasi asosidagi «Qizil durrali nozik niholim» spektakllariga yozgan musiqasi uchun Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotini olgan.

Manas Leviyev 1990-yil 12-mayda Toshkentda vafot etgan. Bastakor hayoti va ijodiga musiqashunos A. Jabborovning «Manas Leviyev» kitobi (1986) bag'ishlangan.

Ta'lim

O'zbekiston musiqa va xoreografiya instituti
Boshqa · Samarqand · 1930–1932
M. P. Musorgskiy nomidagi Leningrad musiqa bilim yurti
Kollej, texnikum · 1933–1937
N. A. Rimskiy-Korsakov nomidagi Leningrad konservatoriyasi
Oliygoh · 1937–1944 · Kompozitsiya (X. Kushnaryov sinfi)

Karyera

O'zbekiston kompozitorlar uyushmasi
Boshqaruvning mas'ul kotibi · Toshkent · 1955–…
Muqimiy nomidagi O'zbek davlat musiqali teatri
Badiiy kengash a'zosi · Toshkent

Mukofotlar

O'zbekiston SSR xalq artisti
1972 · O'zbekiston SSR
O'zbekiston SSR san'at arbobi
1962 · O'zbekiston SSR
Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti
1979 · O'zbekiston SSR

Hayot yo'li

1912
Tug'ilishi
25-iyulda Namanganda buxorolik yahudiylar oilasida tug'ilgan.
1930–1932
Samarqanddagi musiqa va xoreografiya instituti
Bo'lajak bastakorlar Ashrafiy, Burhonov va Sodiqov bilan birga o'qigan.
1933
Leningrad musiqa bilim yurti
Musorgskiy nomidagi bilim yurtiga o'qishga kirgan; diplom ishi aktrisa Nurxon Yo'ldoshboyeva xotirasiga bag'ishlangan «Nurxon» poemasi bo'lgan.
1937–1944
Leningrad konservatoriyasi
X. Kushnaryov sinfidagi kompozitsiya bo'limida o'qigan; konservatoriyani 1944-yilda tamomlagan.
1941–1942
Frontda
265-pulemyot batalonida ixtiyoriy jangchi bo'lgan, og'ir yaralanib, Toshkentga qaytarilgan; kasalxonada «Leningrad uchun» qo'shig'ini yozgan.
1945
«Suhayl va Mehri» baleti
Leningradda o'qigan yillarida tug'ilgan niyat asosida o'zbek baletini yaratgan.
1949
«Oltin ko'l»
Uyg'unning librettosi asosida musiqali komediya yozgan.
1955
O'zbekiston bastakorlar uyushmasi
Uyushma boshqaruvining mas'ul kotibi bo'lgan.
1960
«Mahallada duv-duv gap»
Shuhrat Abbosov filmiga musiqa yozgan; undagi vals bastakorning vizit kartochkasiga aylangan.
1962–1972
Faxriy unvonlar
O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi (1962), O'zbekiston SSR xalq artisti (1972).
1978–1979
Musiqali dramalar va Hamza mukofoti
«Toshkentning nozanin malikasi» va «Qizil durrali nozik niholim» spektakllariga musiqa yozgan; 1979-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotini olgan.
1990
Vafoti
12-mayda Toshkentda vafot etgan.

Asarlar

«Nurxon»
Simfonik poema
Aktrisa Nurxon Yo'ldoshboyeva xotirasiga bag'ishlangan poema; shu asar bilan Leviyev Leningrad konservatoriyasiga o'qishga kirgan.
«Suhayl va Mehri» (1945)
Balet
Leningradda o'qigan yillarida tug'ilgan niyat asosidagi o'zbek baleti.
«Oltin ko'l» (1949)
Musiqali komediya
Uyg'un librettosi; so'nggi tahriri 1958-yilda yaratilgan.
«Mahallada duv-duv gap» (1960)
Kino musiqasi
Shuhrat Abbosov filmi; undagi vals bastakorning vizit kartochkasiga aylangan.
«Toshbolta oshiq» (1961)
Musiqali komediya
Hamid G'ulom librettosi asosida.
«Maftun bo'ldim» (1958)
Kino musiqasi
Yo'ldosh Ag'zamovning musiqali komediyasi; musiqasini Leviyev, Mutal Burhonov va Ikrom Akbarov yozgan.
«O'tgan kunlar» (1969)
Kino musiqasi
Abdulla Qodiriy romani asosidagi film.
«Toshkentning nozanin malikasi» (1978)
Musiqali komediya
Xurshid Muhammad librettosi; Muqimiy nomidagi teatr sahna asari musiqasi uchun Hamza mukofotini olgan.
«Qizil durrali nozik niholim» (1978)
Musiqali drama
Chingiz Aytmatov qissasi asosida, Hamid G'ulom librettosi; Andijon teatri spektakli, Hamza mukofoti bilan taqdirlangan.
Romans va qo'shiqlar
Vokal musiqa
Ular orasida «Dilistonim, sen mening», «Go'zal tong», «Sadoi bulbul» romanslari, «O'zbek qizi ovozi» va «O'rik gullaganda» qo'shiqlari bor.

Meros

Leviyev XX asr o'rtalaridagi o'zbek musiqasi qiyofasini belgilagan bastakorlardan biri: u musiqali teatr, kino va konsert estradasi uchun yozgan, o'zbek va tojik kuylarini Yevropa ko'p ovozli kompozitsiyasi usullari bilan uyg'unlashtirgan. «Mahallada duv-duv gap» filmidagi vals va uning qo'shiqlari hamon repertuardan tushmaydi. U haqidagi yagona monografiya — A. Jabborovning kitobi (1986).

Davr: O'zbek professional kompozitorlik maktabi, 1930–1980-yillar

O'zbekiston bastakorlar uyushmasi boshqaruvining mas'ul kotibi bo'lgan (1955)
O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni (1972)
Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti (1979)
A. Jabborovning «Manas Leviyev» kitobi nashr etilgan (1986)

Filmografiya

Nomi	Rol	Yil
Mahallada duv-duv gap	Bastakor	1960
Gde ty, moya Zulfiya?	Bastakor	1964
Listok iz bloknota	Bastakor	1965
Sayyod qo'ng'irog'i	Bastakor	1966
O'tgan kunlar	Bastakor	1969