Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Манас Левиев
Тузатиш таклиф қилиш

Манас Левиев

Ўзбек бастакори, мусиқали комедия, балет, кино ва қўшиқлар муаллифи; Ўзбекистон ССР халқ артисти, Ҳамза номидаги Давлат мукофоти лауреати, «Маҳаллада дув-дув гап» филмидаги валс муаллифи.

Фаолият:
Композитор
Ҳақиқий исми:
Менаше Левиев
Туғилган:
25 июл 1912(77 ёш) ♌ — 12 май 1990
Туғилган жой:
Наманган
Турмуш ўртоғи:
Шушана Абрамова
  • Ўзбекистон ССР халқ артисти
  • Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти

Биография

Манас (Менаше) Бетянович Левиев 1912-йил 25-июлда Наманганда бухоролик яҳудийлар оиласида туғилган, отаси тикувчи бўлган. У катта оиланинг еттинчи ўғли эди; оилада кўп куйланар, дутор, най ва доира чалинар эди. 1922-йилда оила Самарқандда яшаган, бола у ерда икки мактабда — ўзбекча «Турон» ва бухоролик яҳудий болалари учун 26-мактабда бир вақтда ўқиган; бухоролик ҳофиз Леви Бабахонов 1926-йилда унинг ижросини эшитиб, мусиқа билан жиддий шуғулланишни маслаҳат берган.

1930-йилда Левиев Самарқанддаги мусиқа ва хореография институтига ўқишга кирган, у ерда бўлажак бастакорлар Мухтор Ашрафий, Мутал Бурҳонов ва Толиб Содиқов билан бир вақтда таҳсил олган. 1933-йилда Ленинградга бориб, Мусоргский номидаги мусиқа билим юртига ўқишга кирган; диплом иши актриса Нурхон Йўлдошбоева хотирасига бағишланган «Нурхон» симфоник поэмаси бўлган. Шу асар билан 1937-йилда Ленинград консерваториясининг Хрисанф Кушнарёв синфидаги композиция бўлимига қабул қилинган; имтиҳонда поэмани Дмитрий Шостакович чалган.

Уруш бошланганда консерваториянинг бешинчи курс талабаси Левиев ихтиёрий равишда 265-пулемёт баталонида фронт сафига кетган, Петродворетс ёнида оғир яраланиб, контузия олган ва Тошкентга қайтган; 1942-йилда республиканинг мусиқий ҳаётига қўшилган. Касалхонада унинг рус тилидаги илк қўшиғи — «Ленинград учун» туғилган. Консерваторияни 1944-йилда тамомлаган.

Тошкентда Левиев Ғафур Ғулом, Абдулла Қаҳҳор, Ҳамид Олимжон ва Комил Яшин сўзларига қўшиқлар, «Жалолиддин» драмасига мусиқа ёзган, 1945-йилда «Суҳайл ва Меҳри» балетини, 1949-йилда Уйғуннинг либреттоси асосида «Олтин кўл» мусиқали комедиясини яратган. Унинг романс ва қўшиқлари, жумладан «Дилистоним, сен менинг» ва «Ўзбек қизи овози» республика концерт репертуаридан ўрин олган; алоҳида ўринни валслар, аввало «Маҳаллада дув-дув гап» филмидаги (1960) валс эгаллайди.

1955-йилдан Левиев Ўзбекистон бастакорлар уюшмаси бошқарувининг масъул котиби бўлган; шунингдек, Ўзбек телевидениеси ва радиосининг, Муқимий номидаги театрнинг бадиий кенгашлари ишида иштирок этган. У Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби (1962) ва Ўзбекистон ССР халқ артисти (1972) унвонларига сазовор бўлган; 1979-йилда «Тошкентнинг нозанин маликаси» ва Чингиз Айтматов қиссаси асосидаги «Қизил дуррали нозик ниҳолим» спектаклларига ёзган мусиқаси учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган.

Манас Левиев 1990-йил 12-майда Тошкентда вафот этган. Бастакор ҳаёти ва ижодига мусиқашунос А. Жабборовнинг «Манас Левиев» китоби (1986) бағишланган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1912
    Туғилиши

    25-июлда Наманганда бухоролик яҳудийлар оиласида туғилган.

  2. 1930–1932
    Самарқанддаги мусиқа ва хореография институти

    Бўлажак бастакорлар Ашрафий, Бурҳонов ва Содиқов билан бирга ўқиган.

  3. 1933
    Ленинград мусиқа билим юрти

    Мусоргский номидаги билим юртига ўқишга кирган; диплом иши актриса Нурхон Йўлдошбоева хотирасига бағишланган «Нурхон» поэмаси бўлган.

  4. 1937–1944
    Ленинград консерваторияси

    Х. Кушнарёв синфидаги композиция бўлимида ўқиган; консерваторияни 1944-йилда тамомлаган.

  5. 1941–1942
    Фронтда

    265-пулемёт баталонида ихтиёрий жангчи бўлган, оғир яраланиб, Тошкентга қайтарилган; касалхонада «Ленинград учун» қўшиғини ёзган.

  6. 1945
    «Суҳайл ва Меҳри» балети

    Ленинградда ўқиган йилларида туғилган ният асосида ўзбек балетини яратган.

  7. 1949
    «Олтин кўл»

    Уйғуннинг либреттоси асосида мусиқали комедия ёзган.

  8. 1955
    Ўзбекистон бастакорлар уюшмаси

    Уюшма бошқарувининг масъул котиби бўлган.

  9. 1960
    «Маҳаллада дув-дув гап»

    Шуҳрат Аббосов филмига мусиқа ёзган; ундаги валс бастакорнинг визит карточкасига айланган.

  10. 1962–1972
    Фахрий унвонлар

    Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби (1962), Ўзбекистон ССР халқ артисти (1972).

  11. 1978–1979
    Мусиқали драмалар ва Ҳамза мукофоти

    «Тошкентнинг нозанин маликаси» ва «Қизил дуррали нозик ниҳолим» спектаклларига мусиқа ёзган; 1979-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган.

  12. 1990
    Вафоти

    12-майда Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «Нурхон»
    Симфоник поэма

    Актриса Нурхон Йўлдошбоева хотирасига бағишланган поэма; шу асар билан Левиев Ленинград консерваториясига ўқишга кирган.

  • «Суҳайл ва Меҳри» (1945)
    Балет

    Ленинградда ўқиган йилларида туғилган ният асосидаги ўзбек балети.

  • «Олтин кўл» (1949)
    Мусиқали комедия

    Уйғун либреттоси; сўнгги таҳрири 1958-йилда яратилган.

  • «Маҳаллада дув-дув гап» (1960)
    Кино мусиқаси

    Шуҳрат Аббосов филми; ундаги валс бастакорнинг визит карточкасига айланган.

  • «Тошболта ошиқ» (1961)
    Мусиқали комедия

    Ҳамид Ғулом либреттоси асосида.

  • «Мафтун бўлдим» (1958)
    Кино мусиқаси

    Йўлдош Ағзамовнинг мусиқали комедияси; мусиқасини Левиев, Мутал Бурҳонов ва Икром Акбаров ёзган.

  • «Ўтган кунлар» (1969)
    Кино мусиқаси

    Абдулла Қодирий романи асосидаги филм.

  • «Тошкентнинг нозанин маликаси» (1978)
    Мусиқали комедия

    Хуршид Муҳаммад либреттоси; Муқимий номидаги театр саҳна асари мусиқаси учун Ҳамза мукофотини олган.

  • «Қизил дуррали нозик ниҳолим» (1978)
    Мусиқали драма

    Чингиз Айтматов қиссаси асосида, Ҳамид Ғулом либреттоси; Андижон театри спектакли, Ҳамза мукофоти билан тақдирланган.

  • Романс ва қўшиқлар
    Вокал мусиқа

    Улар орасида «Дилистоним, сен менинг», «Гўзал тонг», «Садои булбул» романслари, «Ўзбек қизи овози» ва «Ўрик гуллаганда» қўшиқлари бор.

Мерос

Левиев XX аср ўрталаридаги ўзбек мусиқаси қиёфасини белгилаган бастакорлардан бири: у мусиқали театр, кино ва концерт эстрадаси учун ёзган, ўзбек ва тожик куйларини Европа кўп овозли композицияси усуллари билан уйғунлаштирган. «Маҳаллада дув-дув гап» филмидаги валс ва унинг қўшиқлари ҳамон репертуардан тушмайди. У ҳақидаги ягона монография — А. Жабборовнинг китоби (1986).

Давр: Ўзбек профессионал композиторлик мактаби, 1930–1980-йиллар
  • Ўзбекистон бастакорлар уюшмаси бошқарувининг масъул котиби бўлган (1955)
  • Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони (1972)
  • Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти (1979)
  • А. Жабборовнинг «Манас Левиев» китоби нашр этилган (1986)

Фильмография

НомиЙил
Маҳаллада дув-дув гап1960
Где тй, моя Зулфия?1964
Листок из блокнота1965
Сайёд қўнғироғи1966
Ўтган кунлар1969
Манас Левиев (1912–1990) — Композитор | Shaxs.uz