Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Matyoqub Qo'shjonov
Tuzatish taklif qilish

Matyoqub Qo'shjonov

O'zbek adabiyotshunosi va munaqqidi, akademik, Til va adabiyot instituti direktori (1975–1986), Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati, «Ma'no va mezon» kitobi muallifi.

Faoliyat:
Olim, Yozuvchi, Filolog
Tug'ilgan:
5 may 1918(87 yosh) ♉ — 16 avgust 2005
  • «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
  • "El-yurt hurmati" ordeni
  • Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti

Biografiya

Matyoqub Qo'shjonov 1918-yil 5-mayda hozirgi Turkmaniston hududidagi Toshhovuz yaqinida, Hallang qishlog'ida cho'pon oilasida tug'ilgan. U o'qituvchilar tayyorlaydigan o'quv yurtlarida tahsil olgan va 1942-yilgacha Toshhovuzdagi maktabda o'zbek tili va adabiyotidan dars bergan.

Ikkinchi jahon urushida frontga ketgan, mergan bo'lib jang qilgan; keyingi yillarda urush mavzusi uning badiiy-biografik kitoblarida ham aks etgan. Urushdan keyin O'rta Osiyo davlat universitetining filologiya fakultetida o'qib (1945–1950), imtiyozli diplom oldi, so'ng O'zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo'mitasi apparatida ishladi. Keyin Moskvadagi ijtimoiy fanlar akademiyasida o'qidi; tanqidchilik faoliyati ham o'sha yillarda, 1956-yilda e'lon qilingan dastlabki taqrizidan boshlangan.

1957–1960-yillarda universitetning o'zbek adabiyoti kafedrasida dotsent bo'ldi, 1960-yildan umrining oxirigacha O'zbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot institutida ishladi: katta ilmiy xodim, bo'lim mudiri va (1975–1986) direktor, keyinroq yetakchi ilmiy xodim va ilmiy maslahatchi. 1972-yilda filologiya fanlari doktori darajasini oldi.

Uning asosiy tadqiqotlari XX asr o'zbek adabiyoti, adabiy tanqid metodologiyasi va yozuvchi mahorati masalalariga bag'ishlangan. Qodiriy, Oybek, Abdulla Qahhor, Abdulla Oripov va boshqa adiblar ijodini tahlil qilgan, asarda syujet, kompozitsiya, xarakter va konflikt masalalarini o'rgangan. «Ma'no va mezon» (1974) va «Talant qirralari» (1975) kitoblari uchun 1977-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotiga sazovor bo'ldi. Ikki jildlik «Adabiyot nazariyasi», besh jildlik «O'zbek adabiyoti tarixi» va o'zbek tili lug'atlarining tayyorlanishida ishtirok etgan; uning rahbarligida besh fan doktori va o'n besh fan nomzodi yetishgan.

1978-yilda unga O'zbekiston SSR fan arbobi unvoni berildi, 2000-yilda u O'zbekiston Fanlar akademiyasining akademigi bo'ldi. Mustaqillik yillarida «O'zbekning o'zligi» (1994) kitobini, Abdulla Oripov haqidagi asarni (hamkorlikda, 2000) yozdi, «Tepki bosildi» (1990), «Alam» (1996), «Armon» (2004) kabi badiiy-biografik kitoblari nashr etildi. 1999-yilda «El-yurt hurmati», 2003-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordenlari bilan taqdirlandi.

Matyoqub Qo'shjonov 2005-yil 16-avgustda Toshkentda vafot etdi. 2018-yilda uning tavalludining 100 yilligi munosabati bilan Til va adabiyot instituti ilmiy-nazariy anjuman o'tkazdi.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1918
    Tug'ilishi

    Toshhovuz yaqinidagi Hallang qishlog'ida (hozirgi Turkmaniston) cho'pon oilasida dunyoga keldi.

  2. 1930-yillar–1942
    Maktab o'qituvchisi

    O'qituvchilar tayyorlash o'quv yurtlarida o'qidi va Toshhovuzdagi maktabda o'zbek tili va adabiyotidan dars berdi.

  3. 1942–1945
    Urush yillari

    Ikkinchi jahon urushida mergan sifatida qatnashdi.

  4. 1945–1950
    Universitet

    O'rta Osiyo davlat universitetining filologiya fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomladi.

  5. 1950–1953
    Partiya apparatida

    O'zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo'mitasida mas'ul xodim bo'lib ishladi.

  6. 1953–1957
    Moskvada o'qish

    Moskvadagi ijtimoiy fanlar akademiyasida aspiranturada o'qidi; 1956-yilda dastlabki adabiy-tanqidiy taqrizi e'lon qilindi.

  7. 1957–1960
    Universitetda dotsent

    O'rta Osiyo davlat universiteti o'zbek adabiyoti kafedrasida dars berdi.

  8. 1960–1975
    Til va adabiyot instituti

    Institutda katta ilmiy xodim, keyinroq bo'lim mudiri bo'lib ishladi; 1972-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

  9. 1975–1986
    Institut direktori

    Til va adabiyot institutiga rahbarlik qildi; 1977-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofotini, 1978-yilda fan arbobi unvonini oldi.

  10. 1986–2005
    Yetakchi olim

    Institutda yetakchi ilmiy xodim va ilmiy maslahatchi bo'lib qoldi; «O'zbekning o'zligi» (1994) va boshqa kitoblarini yozdi.

  11. 2000
    Akademik

    O'zbekiston Fanlar akademiyasining akademigi etib saylandi.

  12. 2005
    Vafoti

    16-avgustda Toshkentda vafot etdi.

Kitoblar

  • «Ma'no va mezon»
    1974 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami

    70-yillar o'zbek nasridagi kompozitsiya masalalari tahlil qilingan; Hamza nomidagi Davlat mukofoti berilgan asarlardan biri.

  • «Talant qirralari»
    1975 · Tanqidiy tadqiqot (rus tilida)

    Rus tilida nashr etilgan kitob; Hamza nomidagi Davlat mukofoti berilgan asarlardan biri.

  • «Oybek»
    1976 · Monografiya

    Yozuvchi Oybek ijodi haqida kitob.

  • «Mohiyat va badiiyat»
    1977 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami

    Adabiyot nazariyasi va yozuvchi mahorati masalalariga bag'ishlangan.

  • «Mahorat mas'uliyati»
    1977 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami

    Yozuvchi mahorati haqidagi tanqidiy maqolalar.

  • «Tepki bosildi»
    1990 · Badiiy-biografik kitob

    Urush yillarida oddiy askarlar kechirgan mashaqqatli kunlar haqida.

  • «O'zbekning o'zligi»
    1994 · Adabiy-tanqidiy kitob

    Taniqli yozuvchilar haqidagi mulohazalar jamlangan kitob.

  • «Alam»
    1996 · Badiiy-biografik kitob
  • «Abdulla Oripov»
    2000 · Tadqiqot (hamkorlikda)

    Shoir Abdulla Oripov ijodi haqida kitob.

  • «Armon»
    2004 · Badiiy-biografik kitob
Matyoqub Qo'shjonov (1918–2005) — Olim | Shaxs.uz