Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Матёқуб Қўшжонов
Тузатиш таклиф қилиш

Матёқуб Қўшжонов

Ўзбек адабиётшуноси ва мунаққиди, академик, Тил ва адабиёт институти директори (1975–1986), Ҳамза номидаги Давлат мукофоти лауреати, «Маъно ва мезон» китоби муаллифи.

Фаолият:
Олим, Ёзувчи, Филолог
Туғилган:
5 май 1918(87 ёш) ♉ — 16 август 2005
  • «Буюк хизматлари учун» ордени
  • "Эл-юрт ҳурмати" ордени
  • Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти

Биография

Матёқуб Қўшжонов 1918-йил 5-майда ҳозирги Туркманистон ҳудудидаги Тошҳовуз яқинида, Ҳалланг қишлоғида чўпон оиласида туғилган. У ўқитувчилар тайёрлайдиган ўқув юртларида таҳсил олган ва 1942-йилгача Тошҳовуздаги мактабда ўзбек тили ва адабиётидан дарс берган.

Иккинчи жаҳон урушида фронтга кетган, мерган бўлиб жанг қилган; кейинги йилларда уруш мавзуси унинг бадиий-биографик китобларида ҳам акс этган. Урушдан кейин Ўрта Осиё давлат университетининг филология факултетида ўқиб (1945–1950), имтиёзли диплом олди, сўнг Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси аппаратида ишлади. Кейин Москвадаги ижтимоий фанлар академиясида ўқиди; танқидчилик фаолияти ҳам ўша йилларда, 1956-йилда эълон қилинган дастлабки тақризидан бошланган.

1957–1960-йилларда университетнинг ўзбек адабиёти кафедрасида доцент бўлди, 1960-йилдан умрининг охиригача Ўзбекистон Фанлар академиясининг Тил ва адабиёт институтида ишлади: катта илмий ходим, бўлим мудири ва (1975–1986) директор, кейинроқ етакчи илмий ходим ва илмий маслаҳатчи. 1972-йилда филология фанлари доктори даражасини олди.

Унинг асосий тадқиқотлари XX аср ўзбек адабиёти, адабий танқид методологияси ва ёзувчи маҳорати масалаларига бағишланган. Қодирий, Ойбек, Абдулла Қаҳҳор, Абдулла Орипов ва бошқа адиблар ижодини таҳлил қилган, асарда сюжет, композиция, характер ва конфликт масалаларини ўрганган. «Маъно ва мезон» (1974) ва «Талант қирралари» (1975) китоблари учун 1977-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига сазовор бўлди. Икки жилдлик «Адабиёт назарияси», беш жилдлик «Ўзбек адабиёти тарихи» ва ўзбек тили луғатларининг тайёрланишида иштирок этган; унинг раҳбарлигида беш фан доктори ва ўн беш фан номзоди етишган.

1978-йилда унга Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилди, 2000-йилда у Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги бўлди. Мустақиллик йилларида «Ўзбекнинг ўзлиги» (1994) китобини, Абдулла Орипов ҳақидаги асарни (ҳамкорликда, 2000) ёзди, «Тепки босилди» (1990), «Алам» (1996), «Армон» (2004) каби бадиий-биографик китоблари нашр этилди. 1999-йилда «Эл-юрт ҳурмати», 2003-йилда «Буюк хизматлари учун» орденлари билан тақдирланди.

Матёқуб Қўшжонов 2005-йил 16-августда Тошкентда вафот этди. 2018-йилда унинг таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан Тил ва адабиёт институти илмий-назарий анжуман ўтказди.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1918
    Туғилиши

    Тошҳовуз яқинидаги Ҳалланг қишлоғида (ҳозирги Туркманистон) чўпон оиласида дунёга келди.

  2. 1930-йиллар–1942
    Мактаб ўқитувчиси

    Ўқитувчилар тайёрлаш ўқув юртларида ўқиди ва Тошҳовуздаги мактабда ўзбек тили ва адабиётидан дарс берди.

  3. 1942–1945
    Уруш йиллари

    Иккинчи жаҳон урушида мерган сифатида қатнашди.

  4. 1945–1950
    Университет

    Ўрта Осиё давлат университетининг филология факултетини имтиёзли диплом билан тамомлади.

  5. 1950–1953
    Партия аппаратида

    Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитасида масъул ходим бўлиб ишлади.

  6. 1953–1957
    Москвада ўқиш

    Москвадаги ижтимоий фанлар академиясида аспирантурада ўқиди; 1956-йилда дастлабки адабий-танқидий тақризи эълон қилинди.

  7. 1957–1960
    Университетда доцент

    Ўрта Осиё давлат университети ўзбек адабиёти кафедрасида дарс берди.

  8. 1960–1975
    Тил ва адабиёт институти

    Институтда катта илмий ходим, кейинроқ бўлим мудири бўлиб ишлади; 1972-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилди.

  9. 1975–1986
    Институт директори

    Тил ва адабиёт институтига раҳбарлик қилди; 1977-йилда Ҳамза номидаги Давлат мукофотини, 1978-йилда фан арбоби унвонини олди.

  10. 1986–2005
    Етакчи олим

    Институтда етакчи илмий ходим ва илмий маслаҳатчи бўлиб қолди; «Ўзбекнинг ўзлиги» (1994) ва бошқа китобларини ёзди.

  11. 2000
    Академик

    Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги этиб сайланди.

  12. 2005
    Вафоти

    16-августда Тошкентда вафот этди.

Китоблар

  • «Маъно ва мезон»
    1974 · Адабий-танқидий мақолалар тўплами

    70-йиллар ўзбек насридаги композиция масалалари таҳлил қилинган; Ҳамза номидаги Давлат мукофоти берилган асарлардан бири.

  • «Талант қирралари»
    1975 · Танқидий тадқиқот (рус тилида)

    Рус тилида нашр этилган китоб; Ҳамза номидаги Давлат мукофоти берилган асарлардан бири.

  • «Ойбек»
    1976 · Монография

    Ёзувчи Ойбек ижоди ҳақида китоб.

  • «Моҳият ва бадиият»
    1977 · Адабий-танқидий мақолалар тўплами

    Адабиёт назарияси ва ёзувчи маҳорати масалаларига бағишланган.

  • «Маҳорат масъулияти»
    1977 · Адабий-танқидий мақолалар тўплами

    Ёзувчи маҳорати ҳақидаги танқидий мақолалар.

  • «Тепки босилди»
    1990 · Бадиий-биографик китоб

    Уруш йилларида оддий аскарлар кечирган машаққатли кунлар ҳақида.

  • «Ўзбекнинг ўзлиги»
    1994 · Адабий-танқидий китоб

    Таниқли ёзувчилар ҳақидаги мулоҳазалар жамланган китоб.

  • «Алам»
    1996 · Бадиий-биографик китоб
  • «Абдулла Орипов»
    2000 · Тадқиқот (ҳамкорликда)

    Шоир Абдулла Орипов ижоди ҳақида китоб.

  • «Армон»
    2004 · Бадиий-биографик китоб
Матёқуб Қўшжонов (1918–2005) — Олим | Shaxs.uz