Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Mirtemir
Tuzatish taklif qilish

Mirtemir

O'zbekiston SSR xalq shoiri (1971), lirik shoir, dostonlar va «Surat» qissasi muallifi, Pushkin, Nekrasov va Berdaq asarlarining tarjimoni.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir
Haqiqiy ismi:
Mirtemir Tursunov
Tug'ilgan:
30 may 1910(67 yosh) ♊ — 25 yanvar 1978
  • «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
  • Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti
  • Mehnat Qizil Bayroq ordeni
  • «Hurmat belgisi» ordeni

Biografiya

Mirtemir (asl ismi Mirtemir Umarbekovich Tursunov) 1910-yil 30-mayda Turkiston shahri yaqinidagi Iqon qishlog'ida (hozir Qozog'istonning Turkiston viloyati) tug'ilgan. Avval eski usul maktabida (1919–1920), so'ng Toshkentdagi Almaiy nomidagi namuna ish maktabida (1920–1923) va O'zbek erlar bilim yurtida (1925–1929) o'qigan. Birinchi she'rlari 1926-yildan e'lon qilina boshlagan, 1928-yilda «Shu'lalar qo'ynida» to'plami chiqqan.

1929-yilda Samarqandga borib, O'zbekiston MIK raisi Yo'ldosh Oxunboboyevning kotibi bo'lib ishlagan va shu bilan birga Pedagogika akademiyasining til va adabiyot fakultetida o'qigan; ba'zi manbalarda uni 1932-yilda tamomlagani aytiladi. «Qizil qalam» adabiy tashkilotining a'zosi bo'lgan. 1932-yil 8-avgustda «millatchi» deb atalgan Botu va Oltoy bilan aloqasi uchun GPU tomonidan hibsga olingan.

Ozodlikka chiqqach, «Yangi hayot» gazetasida adabiy xodim (1936), respublika radioqo'mitasida bosh muharrir (1941), O'zdavnashrda muharrir (1942), Opera va balet teatrida adabiy xodim (1943–1944) bo'lib ishlagan. 1930-yillarda «Barot» (1930), «Xidir» (1932), «Dilkusho», «Suv qizi» (1937), «Oysanamning to'yida» (1938) dostonlarini yozgan; «Poytaxt» (1936), «Qasd» (1944), «Yangi she'rlar» (1947) to'plamlari chop etilgan.

Ikkinchi jahon urushidan keyingi yillarda asarlarini e'lon qilish imkoni cheklanib, asosan tarjima va tahrir bilan shug'ullangan. Pushkin, Lermontov, Nekrasov, Abay, Maxtumquli, Berdaq she'rlarini o'zbekchaga o'girgan, Rustavelining «Yo'lbars terisini yopingan pahlavon» va qirg'iz «Manas» dostonini hamkorlikda tarjima qilgan. Qoraqalpoq she'riyatidan qilgan tarjimalari va «Qoraqalpoq daftari» turkumi (1950-yillar oxiri) uni ijodga qaytargan; turkumdagi «Surat» lirik qissasi 1960–1970-yillar o'zbek she'riyatida lirik doston janrining rivojiga ta'sir qilgan.

1957–1964-yillarda Yozuvchilar uyushmasida bo'lim mudiri va maslahatchi, 1965–1966-yillarda badiiy adabiyot nashriyotida muharrir bo'lgan, 1960-yillarda adabiyotga kirgan ko'plab yosh shoirlarga ustozlik qilgan. «Yali-yali» kabi qo'shiqlari xalq orasida keng tarqalgan. 1959-yilda «Hurmat belgisi» ordeni, keyinchalik Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan; 1971-yilda O'zbekiston SSR xalq shoiri unvonini olgan, 1977-yilda Qoraqalpog'iston Berdaq nomidagi Davlat mukofoti laureati bo'lgan.

Mirtemir 1978-yil yanvarida Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan. 1979-yilda vafotidan keyin Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti, 2001-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan. 1980–1983-yillarda to'rt jildlik asarlari nashr etilgan; tug'ilgan qishlog'ida uy-muzeyi bor, Toshkentdagi bir ko'cha va Andijon viloyati Bo'z tumanidagi maktablardan biri uning nomini olib yuribdi.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1910
    Tug'ilishi

    Turkiston shahri yaqinidagi Iqon qishlog'ida tug'ilgan.

  2. 1920–1929
    Toshkentda o'qishi

    Almaiy nomidagi namuna ish maktabida (1920–1923), so'ng O'zbek erlar bilim yurtida (1925–1929) tahsil olgan.

  3. 1928
    Birinchi to'plam

    «Shu'lalar qo'ynida» she'riy to'plami nashr etilgan.

  4. 1929–1932
    Samarqandda

    O'zbekiston MIK raisi Yo'ldosh Oxunboboyevning kotibi bo'lgan va Pedagogika akademiyasida o'qigan.

  5. 1932
    Hibsga olinishi

    8-avgustda GPU tomonidan «millatchilar» bilan aloqada ayblanib qamoqqa olingan; keyinchalik ozod etilgan.

  6. 1936–1944
    Gazeta, radio, nashriyot va teatrda

    «Yangi hayot» gazetasida adabiy xodim, radioqo'mitada bosh muharrir (1941), O'zdavnashrda muharrir (1942), Opera va balet teatrida adabiy xodim (1943–1944).

  7. 1950-yillar
    «Qoraqalpoq daftari»

    Qoraqalpoq she'riyatidan tarjimalar va «Qoraqalpoq daftari» turkumi uni ijodga qaytargan.

  8. 1957–1964
    Yozuvchilar uyushmasida

    Bo'lim mudiri va maslahatchi bo'lib ishlagan.

  9. 1965–1966
    Nashriyotda

    Badiiy adabiyot nashriyotida muharrir bo'lgan.

  10. 1971
    Xalq shoiri unvoni

    O'zbekiston SSR xalq shoiri unvoni berilgan.

  11. 1978
    Vafoti

    Yanvar oyida Toshkentda vafot etgan.

  12. 1979
    Hamza nomidagi mukofot

    Vafotidan keyin Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti berilgan.

Asarlar

  • «Shu'lalar qo'ynida» (1928)
    She'riy to'plam

    Shoirning birinchi to'plami.

  • «Barot» (1930)
    Doston

    1930-yillar dostonchiligining namunalaridan biri.

  • «Poytaxt» (1936)
    She'riy to'plam

    1930-yillar o'rtalarida chop etilgan to'plam.

  • «Suv qizi» (1937)
    Doston

    Oddiy mehnat ahli hayotiga bag'ishlangan doston.

  • «Oysanamning to'yida» (1938)
    Doston

    1930-yillar dostonlaridan biri.

  • «Qasd» (1944)
    She'riy to'plam

    Urush yillarida chop etilgan to'plam.

  • «Yangi she'rlar» (1947)
    She'riy to'plam

    Urushdan keyingi dastlabki to'plamlardan.

  • «Surat» (1957)
    Lirik qissa

    «Qoraqalpoq daftari» turkumiga kirgan; lirik doston janrining rivojiga ta'sir qilgan.

  • «Saralangan asarlar» (1958)
    She'riy to'plam

    Tanlangan she'rlar to'plami.

  • «Yali-yali»
    She'r va qo'shiq

    Katta Farg'ona kanali qurilishiga bag'ishlangan, xalq orasida keng tarqalgan qo'shiq.

  • «Asarlar» (4 jild) (1980)
    To'plam

    1980–1983-yillarda nashr etilgan.

Meros

Mirtemirning she'r va qo'shiqlari XX asr o'zbek lirikasining sara namunalari qatorida turadi; «Surat» qissasi lirik doston janrining rivojiga ta'sir qilgan. U 1960-yillarda adabiyotga kirgan yosh shoirlarga ustozlik qilib, o'z adabiy maktabini yaratgan; ba'zi she'rlari xalq qo'shig'iga aylangan.

Davr: Sovet davri o'zbek she'riyati
  • O'zbekiston SSR xalq shoiri unvoni (1971)
  • Qoraqalpog'iston Berdaq nomidagi Davlat mukofoti (1977)
  • Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti (vafotidan keyin) (1979)
  • To'rt jildlik asarlar nashri (1980)
Mirtemir (1910–1978) — Yozuvchi | Shaxs.uz