Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tuzatish taklif qilish

Mirzo Muhammad Haydar

Toshkentda tug'ilgan, Boburning qarindoshi, mo'g'ullar sarkardasi va tarixchi, «Tarixi Rashidiy» muallifi; 1540–1551-yillarda Kashmirni boshqargan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Yozuvchi, Harbiy
Haqiqiy ismi:
Mirzo Muhammad Haydar Dug'lat
Tug'ilgan:
taxminan 1499 — 1551
Tug'ilgan joy:
Toshkent

Biografiya

Mirzo Muhammad Haydar 1499–1500-yillarda Toshkentda tug'ilgan. Otasi Muhammad Husayn Mirzo mo'g'ul dug'lat qabilasining zodagoni, onasi Xub Nigor xonim Yunusxonning qizi, ya'ni Boburning onasi Qutlug' Nigor xonimning singlisi edi; Haydar Boburning xolavachchasi bo'lgan.

Shayboniylar Toshkentni egallagach, otasi o'ldirilgan; Haydarni ishonchli kishi Buxoro va Badaxshon orqali Qobulga, Bobur huzuriga olib borgan. 1512-yilda u Sulton Said xon xizmatiga o'tib, Andijon orqali Qashqariyaga borgan va Yorkand xonligida harbiy va davlat ishlarida qatnashgan: Badaxshon, Ladoq va Tibetga yurishlarga rahbarlik qilgan, Said xonning o'g'li Abdurashidxonni tarbiyalagan.

Said xon vafotidan so'ng Abdurashidxon dug'latlarning bir qismini qatl ettirgach, Haydar Hindistonga ketgan. 1540-yilda Humoyun bilan Qannavj jangida qatnashgan, so'ng Kashmirni egallab, uni 1540–1551-yillarda Boburiylar nomidan boshqargan. 1551-yilda Kashmirda tog' qabilalari bilan to'qnashuv chog'ida halok bo'lgan va Srinagarda dafn etilgan.

Haydar fors va turkiy tillarda ijod qilgan. Eng mashhur asari — fors tilida yozilgan «Tarixi Rashidiy» (Mo'g'uliston xonlari va dug'latlar tarixi, shuningdek Markaziy Osiyo voqealari manbasi); turkiy tildagi «Jahonnoma» dostoni ham bizgacha yetib kelgan. U she'rlarida «Ayoz» taxallusini qo'llagan.

Qozog'istonda uning nomi Taroz davlat universitetiga berilgan, 1999-yilda Tarozda haykal o'rnatilgan, 2007-yilda «Qozoqfilm» uning haqida hujjatli film suratga olgan.

Hayot yo'li

  1. 1499–1500
    Tug'ilishi

    Toshkentda tug'ilgan.

  2. 1512
    Sulton Said xon xizmatida

    Qobuldagi Bobur huzuridan Said xon yoniga o'tib, u bilan Qashqariyaga borgan.

  3. 1514–1540
    Yorkand xonligida

    Armiya va davlat ishlari bilan shug'ullangan; Badaxshon, Ladoq va Tibetga yurishlar boshlagan.

  4. 1540
    Qannavj jangi

    Humoyun tomonida jangda qatnashgan.

  5. 1540–1551
    Kashmir hukmdori

    Kashmirni egallab, Boburiylar nomidan boshqargan.

  6. 1551
    Vafoti

    Kashmirda tog' qabilalari bilan to'qnashuvda halok bo'lgan; Srinagarda dafn etilgan.

Asarlar

  • «Tarixi Rashidiy»
    Tarixiy asar

    Fors tilida yozilgan Mo'g'uliston xonlari va dug'latlar tarixi; Markaziy Osiyo tarixi manbasi.

  • «Jahonnoma»
    Doston

    Turkiy tilda yozilgan she'riy asar.