Nosir Fozilov
O'zbek yozuvchisi va tarjimoni: «Irmoq», «Robinzonlar», «Ustozlar davrasida» kitoblari muallifi, qozoq, qirg'iz va qoraqalpoq adabiyotidan qilgan tarjimalari bilan tanilgan, «Sharq yulduzi» jurnali xodimi.
Biografiya
Nosir Fozilov 1929-yil 10-iyunda Turkiston tumanidagi (hozirgi Qozog'iston, o'sha paytda Chimkent viloyati) Qoriz qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Otasi Fozil Yo'ldosh o'g'li kolxozda ferma mudiri va paxtachilik brigadasi brigadiri bo'lib ishlagan, onasi Jahonbibi Abdulla qizi dehqonchilik va uy yumushlari bilan band bo'lgan. Bobosi Tursunmuhammad G'urbatiy taxallusi bilan she'r yozgan, uning to'plamlari Toshkentda chop etilgan. Nosirning bolaligi urush yillariga to'g'ri kelgan, shu sababli u ishlab ham o'qigan va o'rta maktabni tengdoshlaridan kechroq, 1949-yilda tugatgan.
O'sha yili Toshkentga kelib, O'rta Osiyo davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetiga kirgan va 1954-yilda bitirgan. Birinchi hikoyasi 1953-yilda e'lon qilingan. 1955-yildan «Gulxan» jurnalida ishlagan, so'ng nashriyotlarda — G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida va boshqalarda — bo'lim mudiri va muharrir bo'lgan, 1963-yildan «Sharq yulduzi» jurnalida ma'sul kotib va muharrir lavozimlarida ishlagan.
Nosir Fozilovning ilk kitobi — «Irmoq» to'plami 1959-yilda chiqqan. Undan keyin «Oqim» (1962), «Robinzonlar» (1964), «Qush qanoti bilan» (1965), «Ko'klam qissalari» (1970), «Diydor» (1979), «Bolaligim — poshsholigim» (1989), «Ustozlar davrasida» (1989), «Toshkentning nosi» (1996), «Munavvar lahzalar» (1997) va boshqa kitoblari nashr etilgan. U yetmishdan ortiq kitob muallifi: ularning o'ttizga yaqini o'z asarlari, qolganlari tarjimalar.
Fozilov tarjimon sifatida ham tanilgan: Abay, Muxtor Avezov, Sobit Muqonov, G'abit Musrepov, G'abiden Mustafin, Abdijamil Nurpeisov kabi qozoq yozuvchilarining asarlarini, shuningdek qirg'iz va qoraqalpoq adabiyoti namunalarini o'zbek tiliga o'girgan. «Shum bolaning nabiralari» asari uchun 1985-yilda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining G'afur G'ulom nomidagi mukofotiga sazovor bo'lgan; Qozog'iston Yozuvchilar uyushmasi unga 1986-yilda tarjimalari uchun Beyimbet Mayilin nomidagi mukofotni bergan.
1990-yilda «Ustozlar davrasida» kitobi uchun Hamza nomidagi O'zbekiston davlat mukofotini oldi (muallifning o'z so'zlariga ko'ra), o'sha yili unga O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvoni berilgan. 1994-yilda o'zbek va qozoq adabiy aloqalarini mustahkamlashdagi xizmatlari uchun Qozog'iston Prezidenti ta'sis etgan xalqaro mukofot bilan taqdirlangan, 1999-yilda «El-yurt hurmati» ordenini olgan.
Nosir Fozilov 2018-yil 13-yanvarda Toshkentda 88 yoshida vafot etgan.
Ta'lim
- O'rta Osiyo davlat universitetiOliygoh · Toshkent · 1949–1954 · Filologiya fakulteti
Karyera
- «Gulxan» jurnaliXodim · Toshkent · 1955–1959
- «Sharq yulduzi» jurnaliMa'sul kotib, muharrir · Toshkent · 1963–…
- G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotiBo'lim mudiri, muharrir · Toshkent
Mukofotlar
"El-yurt hurmati" ordeni1999 · O'zbekiston- O'zbekiston SSR san'at arbobi1990 · O'zbekiston SSR
Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti1990 · O'zbekiston SSR
Hayot yo'li
- 1929Tug'ilishi
Turkiston tumanidagi Qoriz qishlog'ida (hozirgi Qozog'iston) dehqon oilasida tug'ilgan.
- 1949Maktabni tugatishi
Urush yillarida ishlab o'qib, o'rta maktabni tengdoshlaridan kechroq tugatgan.
- 1949–1954Universitetda o'qishi
O'rta Osiyo davlat universitetining filologiya fakultetida o'qigan va 1954-yilda bitirgan.
- 1953Ilk hikoyasi
Birinchi hikoyasi matbuotda e'lon qilingan.
- 1955«Gulxan» jurnalida
«Gulxan» jurnalida ishlay boshlagan, keyin nashriyotlarda bo'lim mudiri va muharrir bo'lgan.
- 1959Ilk kitobi
«Irmoq» to'plami nashr etilgan.
- 1963«Sharq yulduzi» jurnalida
«Sharq yulduzi» jurnalida ma'sul kotib va muharrir lavozimlarida ishlagan.
- 1985–1986Adabiy mukofotlar
1985-yilda G'afur G'ulom nomidagi mukofotni, 1986-yilda Qozog'iston Yozuvchilar uyushmasining Beyimbet Mayilin nomidagi mukofotini olgan.
- 1990Unvon va davlat mukofoti
O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvoni berilgan; «Ustozlar davrasida» kitobi uchun Hamza nomidagi davlat mukofotini olgan.
- 1994Xalqaro mukofot
O'zbek-qozoq adabiy aloqalarini mustahkamlagani uchun Qozog'iston Prezidenti ta'sis etgan mukofotga sazovor bo'lgan.
- 1999«El-yurt hurmati» ordeni
«El-yurt hurmati» ordeni bilan taqdirlangan.
- 2018Vafoti
13-yanvarda Toshkentda vafot etgan.
Asarlar
- «Irmoq» (1959)To'plam
Nosir Fozilovning birinchi kitobi.
- «Oqim» (1962)Kitob
1960-yillarda chiqqan dastlabki kitoblaridan biri.
- «Robinzonlar» (1964)Kitob
1960-yillarda chiqqan dastlabki kitoblaridan biri.
- «Qush qanoti bilan» (1965)Kitob
1960-yillarda chiqqan dastlabki kitoblaridan biri.
- «Ko'klam qissalari» (1970)Qissalar
Qissalar kitobi.
- «Diydor» (1979)Kitob
Yetuk davrida chiqqan kitobi.
- «Shum bolaning nabiralari»Asar
Asar uchun 1985-yilda G'afur G'ulom nomidagi mukofot berilgan.
- «Bolaligim — poshsholigim» (1989)Kitob
1989-yilda nashr etilgan kitob.
- «Ustozlar davrasida» (1989)Kitob
Hamza nomidagi davlat mukofoti shu kitob uchun berilgan.
- «Toshkentning nosi» (1996)Kitob
1996-yilda nashr etilgan kitob.
- «Munavvar lahzalar» (1997)Kitob
1997-yilda nashr etilgan kitob.
- «Eslasang, ko'ngling yorishur» (2004)Kitob
2004-yilda nashr etilgan kitob.
