Носир Фозилов
Ўзбек ёзувчиси ва таржимони: «Ирмоқ», «Робинзонлар», «Устозлар даврасида» китоблари муаллифи, қозоқ, қирғиз ва қорақалпоқ адабиётидан қилган таржималари билан танилган, «Шарқ юлдузи» журнали ходими.
Биография
Носир Фозилов 1929-йил 10-июнда Туркистон туманидаги (ҳозирги Қозоғистон, ўша пайтда Чимкент вилояти) Қориз қишлоғида деҳқон оиласида туғилган. Отаси Фозил Йўлдош ўғли колхозда ферма мудири ва пахтачилик бригадаси бригадири бўлиб ишлаган, онаси Жаҳонбиби Абдулла қизи деҳқончилик ва уй юмушлари билан банд бўлган. Бобоси Турсунмуҳаммад Ғурбатий тахаллуси билан шеър ёзган, унинг тўпламлари Тошкентда чоп этилган. Носирнинг болалиги уруш йилларига тўғри келган, шу сабабли у ишлаб ҳам ўқиган ва ўрта мактабни тенгдошларидан кечроқ, 1949-йилда тугатган.
Ўша йили Тошкентга келиб, Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетига кирган ва 1954-йилда битирган. Биринчи ҳикояси 1953-йилда эълон қилинган. 1955-йилдан «Гулхан» журналида ишлаган, сўнг нашриётларда — Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида ва бошқаларда — бўлим мудири ва муҳаррир бўлган, 1963-йилдан «Шарқ юлдузи» журналида маъсул котиб ва муҳаррир лавозимларида ишлаган.
Носир Фозиловнинг илк китоби — «Ирмоқ» тўплами 1959-йилда чиққан. Ундан кейин «Оқим» (1962), «Робинзонлар» (1964), «Қуш қаноти билан» (1965), «Кўклам қиссалари» (1970), «Дийдор» (1979), «Болалигим — пошшолигим» (1989), «Устозлар даврасида» (1989), «Тошкентнинг носи» (1996), «Мунаввар лаҳзалар» (1997) ва бошқа китоблари нашр этилган. У етмишдан ортиқ китоб муаллифи: уларнинг ўттизга яқини ўз асарлари, қолганлари таржималар.
Фозилов таржимон сифатида ҳам танилган: Абай, Мухтор Авезов, Собит Муқонов, Ғабит Мусрепов, Ғабиден Мустафин, Абдижамил Нурпеисов каби қозоқ ёзувчиларининг асарларини, шунингдек қирғиз ва қорақалпоқ адабиёти намуналарини ўзбек тилига ўгирган. «Шум боланинг набиралари» асари учун 1985-йилда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг Ғафур Ғулом номидаги мукофотига сазовор бўлган; Қозоғистон Ёзувчилар уюшмаси унга 1986-йилда таржималари учун Бейимбет Майилин номидаги мукофотни берган.
1990-йилда «Устозлар даврасида» китоби учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон давлат мукофотини олди (муаллифнинг ўз сўзларига кўра), ўша йили унга Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган. 1994-йилда ўзбек ва қозоқ адабий алоқаларини мустаҳкамлашдаги хизматлари учун Қозоғистон Президенти таъсис этган халқаро мукофот билан тақдирланган, 1999-йилда «Эл-юрт ҳурмати» орденини олган.
Носир Фозилов 2018-йил 13-январда Тошкентда 88 ёшида вафот этган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1949–1954 · Филология факултети
Карьера
- «Гулхан» журналиХодим · Тошкент · 1955–1959
- «Шарқ юлдузи» журналиМаъсул котиб, муҳаррир · Тошкент · 1963–…
- Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётиБўлим мудири, муҳаррир · Тошкент
Мукофотлар
"Эл-юрт ҳурмати" ордени1999 · Ўзбекистон- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1990 · Ўзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1990 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1929Туғилиши
Туркистон туманидаги Қориз қишлоғида (ҳозирги Қозоғистон) деҳқон оиласида туғилган.
- 1949Мактабни тугатиши
Уруш йилларида ишлаб ўқиб, ўрта мактабни тенгдошларидан кечроқ тугатган.
- 1949–1954Университетда ўқиши
Ўрта Осиё давлат университетининг филология факултетида ўқиган ва 1954-йилда битирган.
- 1953Илк ҳикояси
Биринчи ҳикояси матбуотда эълон қилинган.
- 1955«Гулхан» журналида
«Гулхан» журналида ишлай бошлаган, кейин нашриётларда бўлим мудири ва муҳаррир бўлган.
- 1959Илк китоби
«Ирмоқ» тўплами нашр этилган.
- 1963«Шарқ юлдузи» журналида
«Шарқ юлдузи» журналида маъсул котиб ва муҳаррир лавозимларида ишлаган.
- 1985–1986Адабий мукофотлар
1985-йилда Ғафур Ғулом номидаги мукофотни, 1986-йилда Қозоғистон Ёзувчилар уюшмасининг Бейимбет Майилин номидаги мукофотини олган.
- 1990Унвон ва давлат мукофоти
Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган; «Устозлар даврасида» китоби учун Ҳамза номидаги давлат мукофотини олган.
- 1994Халқаро мукофот
Ўзбек-қозоқ адабий алоқаларини мустаҳкамлагани учун Қозоғистон Президенти таъсис этган мукофотга сазовор бўлган.
- 1999«Эл-юрт ҳурмати» ордени
«Эл-юрт ҳурмати» ордени билан тақдирланган.
- 2018Вафоти
13-январда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Ирмоқ» (1959)Тўплам
Носир Фозиловнинг биринчи китоби.
- «Оқим» (1962)Китоб
1960-йилларда чиққан дастлабки китобларидан бири.
- «Робинзонлар» (1964)Китоб
1960-йилларда чиққан дастлабки китобларидан бири.
- «Қуш қаноти билан» (1965)Китоб
1960-йилларда чиққан дастлабки китобларидан бири.
- «Кўклам қиссалари» (1970)Қиссалар
Қиссалар китоби.
- «Дийдор» (1979)Китоб
Етук даврида чиққан китоби.
- «Шум боланинг набиралари»Асар
Асар учун 1985-йилда Ғафур Ғулом номидаги мукофот берилган.
- «Болалигим — пошшолигим» (1989)Китоб
1989-йилда нашр этилган китоб.
- «Устозлар даврасида» (1989)Китоб
Ҳамза номидаги давлат мукофоти шу китоб учун берилган.
- «Тошкентнинг носи» (1996)Китоб
1996-йилда нашр этилган китоб.
- «Мунаввар лаҳзалар» (1997)Китоб
1997-йилда нашр этилган китоб.
- «Эсласанг, кўнглинг ёришур» (2004)Китоб
2004-йилда нашр этилган китоб.