Olim Xo'jayev

Olim Xo'jayev 1910-yil 7-oktabrda (eski uslubda 24-sentabrda) Buxoroda tug'ilgan. 1929-yilda Buxoro maorif institutini tugatgan va shu yili Toshkentdagi Hamza nomidagi O'zbek davlat drama teatri truppasiga qabul qilingan. Umrining oxirigacha, qariyb ellik yil shu sahnada ishlagan.

Dastlabki yirik rollari orasida Karlo Gotstsining «Malika Turandot»dagi Kalaf, Konstantin Trenyovning «Lyubov Yarovaya»dagi Yarovoy obrazlari bor. 1939-yilda Shekspirning «Hamlet» spektaklida bosh rolni ijro etgan; Hamletni u o'ttiz yil davomida sahnada o'ynab keldi. 1948-yilda Uyg'un va Izzat Sultonning «Alisher Navoiy» pyesasida Navoiy rolini yaratdi; bu ish uchun 1949-yilda Stalin mukofotining ikkinchi darajasi berildi, rolni u yigirma besh yil o'ynagan.

Xo'jayevning boshqa muhim rollari: Komil Yashin va Aleksandr Umariyning «Hamza» spektaklidagi Hamza, Shekspirning «Otello»dagi Yago, «Qirol Lir»dagi Lir (1966), Izzat Sultonning «Imon» spektaklidagi professor Komilov. 1960-yilda Zohid Sobitov rejissyorligidagi «Hamza» badiiy filmida ham Hamza obrazini yaratdi. Umri davomida yuzdan ortiq rol ijro etgan.

U rejissyor sifatida ham ishlagan: 1951-yilda Moskvada VTO huzuridagi rejissyorlik kurslarini tugatgan, so'ng Bahrom Rahmonovning «Yurak sirlari», Van Shifuning «May to'kildi», Uyg'unning «Abu Rayhon Beruniy» pyesalarini sahnalashtirgan. Hamzaning «Boy ila xizmatchi» asarini Bolgariyadagi Xaskovo teatrida ham qo'ygan.

Sahna ishi bilan bir qatorda jamoat vazifalarini bajargan: 1955-yildan umrining oxirigacha O'zbekiston Teatr jamiyati boshqaruvi raisi, 1975–1977-yillarda Hamza teatrining direktori bo'lgan. O'zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komitetining a'zosi (1966–1971 va 1976–1977-yillar), O'zbekiston SSR Oliy Kengashining 6–9-chaqiriq deputati edi.

1948-yilda unga O'zbekiston SSR xalq artisti, 1959-yilda SSSR xalq artisti unvoni berilgan. Olim Xo'jayev 1977-yil 14-fevralda Moskvada vafot etgan va Toshkentdagi Chig'atoy yodgorlik qabristoniga dafn etilgan. O'sha yili unga SSSR Davlat mukofoti vafotidan keyin berilgan; 2002-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan. Uning nomi Guliston viloyat teatri, Buxorodagi madaniyat kolleji va Toshkentdagi bir maktabga berilgan.