Omon Matjon

Omon Matjon (asl ismi — Omon Matchonov) 1943-yil 14-fevralda Xorazm viloyatidagi Bog'olon qishlog'ida (hozirgi Yangibozor tumani) tug'ilgan. Boshlang'ich sinflardayoq she'r yoza boshlagan, ilk she'ri 1958-yilda tuman gazetasida bosilgan. 1969-yilda Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan.

O'qishni bitirgach Toshkentga kelib, 1969–1985-yillarda G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida avval muharrir, so'ng bo'lim mudiri bo'lib ishlagan. 1985–1991-yillarda «Yoshlik» jurnalining bosh muharriri bo'lgan. Mustaqillik yillarida O'zbekiston Respublikasi Prezidenti devonida mas'ul xodim (1991–1994), Davlat matbuot qo'mitasi raisining o'rinbosari (1994–1999), «Cho'lpon» nashriyotining direktori (1999–2001) bo'lib ishlagan. 2001-yildan bolalar uchun chiqadigan «Gulxan» jurnaliga bosh muharrirlik qilgan.

She'rlari 1960-yillarning o'rtalaridan matbuotda muntazam chiqa boshlagan, birinchi to'plami «Ochiq derazalar» 1970-yilda bosilgan. 1973–1994-yillarda «Karvon qo'ng'irog'i», «Quyosh soati», «Yonayotgan daraxt», «Yarador chaqmoq», «Seni yaxshi ko'raman», «Daraxtlar va giyohlar kitobi», «Qush yo'li», «O'rtamizda birgina olma», «Iymon yog'dusi», «Odamning soyasi quyoshga tushdi» singari to'plamlari nashr etilgan. Shoir o'zbek she'riyatiga Xorazm shevasining so'zlari va musiqiy ohangini olib kirgan, lirik she'rlarida doston unsurlaridan ham foydalangan.

Ijodida yirik shakldagi asarlar alohida o'rin tutadi. «Haqqush qichqirig'i» (1979) kitobi Xorazm xalq afsonalari asosida yozilgan qirqta she'rdan tuzilgan. Xorazmning mashhur farzandlariga «Pahlavon Mahmud» (1975) va «Beruniy» (1977) dramatik dostonlarini bag'ishlagan, «Ming bir yog'du» (1982) asarini esa Alisher Navoiyning «Xamsa»siga ergashib yozgan. Mustaqillikdan oldingi yillardagi sovet turmushining qarama-qarshiliklarini ko'rsatgan «Gaplashadigan vaqtlar» (1986) she'riy qissasi uchun 1989-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotini olgan.

2000-yilda «Avesto»ning 2700 yilligiga atalgan «Ardaxiva» asari, 2002-yilda so'fiy shayx Xoja Ahror haqidagi kitobi chiqqan; keyinroq Najmiddin Kubro va To'rabekaxonim haqida ham kitoblar yozgan. Shiller, Bodler, Petefi, Yevgeniy Yevtushenko, Rasul Hamzatov, Yustinas Marsinkyavichyus, Berdi Kerboboyev asarlarini o'zbek tiliga o'girgan. 1980-yilda Ortiq Otajonov uning she'riga «Umr o'tar» qo'shig'ini bastalagan va bu qo'shiq xonandaning eng mashhur qo'shiqlaridan biri bo'lib qolgan.

1993-yilda Omon Matjonga «O'zbekiston xalq shoiri» unvoni berilgan. U 2020-yil 29-oktyabrga o'tar kechasi Toshkentda 77 yoshida vafot etgan. 2021-yilda, mustaqillikning 30 yilligi munosabati bilan, vafotidan keyin «Mehnat shuhrati» ordeni bilan taqdirlangan.