Омон Матжон

Омон Матжон (асл исми — Омон Матчонов) 1943-йил 14-февралда Хоразм вилоятидаги Боғолон қишлоғида (ҳозирги Янгибозор тумани) туғилган. Бошланғич синфлардаёқ шеър ёза бошлаган, илк шеъри 1958-йилда туман газетасида босилган. 1969-йилда Самарқанд давлат университетининг филология факултетини тамомлаган.

Ўқишни битиргач Тошкентга келиб, 1969–1985-йилларда Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида аввал муҳаррир, сўнг бўлим мудири бўлиб ишлаган. 1985–1991-йилларда «Ёшлик» журналининг бош муҳаррири бўлган. Мустақиллик йилларида Ўзбекистон Республикаси Президенти девонида масъул ходим (1991–1994), Давлат матбуот қўмитаси раисининг ўринбосари (1994–1999), «Чўлпон» нашриётининг директори (1999–2001) бўлиб ишлаган. 2001-йилдан болалар учун чиқадиган «Гулхан» журналига бош муҳаррирлик қилган.

Шеърлари 1960-йилларнинг ўрталаридан матбуотда мунтазам чиқа бошлаган, биринчи тўплами «Очиқ деразалар» 1970-йилда босилган. 1973–1994-йилларда «Карвон қўнғироғи», «Қуёш соати», «Ёнаётган дарахт», «Ярадор чақмоқ», «Сени яхши кўраман», «Дарахтлар ва гиёҳлар китоби», «Қуш йўли», «Ўртамизда биргина олма», «Иймон ёғдуси», «Одамнинг сояси қуёшга тушди» сингари тўпламлари нашр этилган. Шоир ўзбек шеъриятига Хоразм шевасининг сўзлари ва мусиқий оҳангини олиб кирган, лирик шеърларида достон унсурларидан ҳам фойдаланган.

Ижодида йирик шаклдаги асарлар алоҳида ўрин тутади. «Ҳаққуш қичқириғи» (1979) китоби Хоразм халқ афсоналари асосида ёзилган қирқта шеърдан тузилган. Хоразмнинг машҳур фарзандларига «Паҳлавон Маҳмуд» (1975) ва «Беруний» (1977) драматик достонларини бағишлаган, «Минг бир ёғду» (1982) асарини эса Алишер Навоийнинг «Хамса»сига эргашиб ёзган. Мустақилликдан олдинги йиллардаги совет турмушининг қарама-қаршиликларини кўрсатган «Гаплашадиган вақтлар» (1986) шеърий қиссаси учун 1989-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган.

2000-йилда «Авесто»нинг 2700 йиллигига аталган «Ардахива» асари, 2002-йилда сўфий шайх Хожа Аҳрор ҳақидаги китоби чиққан; кейинроқ Нажмиддин Кубро ва Тўрабекахоним ҳақида ҳам китоблар ёзган. Шиллер, Бодлер, Петефи, Евгений Евтушенко, Расул Ҳамзатов, Юстинас Марсинкявичюс, Берди Кербобоев асарларини ўзбек тилига ўгирган. 1980-йилда Ортиқ Отажонов унинг шеърига «Умр ўтар» қўшиғини басталаган ва бу қўшиқ хонанданинг энг машҳур қўшиқларидан бири бўлиб қолган.

1993-йилда Омон Матжонга «Ўзбекистон халқ шоири» унвони берилган. У 2020-йил 29-октябрга ўтар кечаси Тошкентда 77 ёшида вафот этган. 2021-йилда, мустақилликнинг 30 йиллиги муносабати билан, вафотидан кейин «Меҳнат шуҳрати» ордени билан тақдирланган.