Biografiya
Ota Jalol Nosirov (Ota Jaloliddin Nosirov) — buxorolik mashhur maqomdon hofiz, sozanda va bastakor, shashmaqomni o'rgatgan va uning nota yozuvida saqlanishida ishtirok etgan ustoz, saray hofizi. Buxorodagi birinchi musiqa maktabi, Samarqanddagi musiqa bilim yurti va shashmaqomning nota yozuviga olinishi — hammasi uning ismi bilan bog'liq. U 1845-yilda Buxoro shahrining Eshon pir mahallasida dunyoga kelgan.
Oilasida musiqaga havas katta edi: akasi Mulla Xayrullo mohir maqom ijrochisi, jiyani Karomat esa usta kamonchi bo'lgan. Shu muhit Ota Jalolning ham musiqa yo'liga kirishiga imkon bergan. Sakkiz yoshida mashq qila boshlagan, o'sha davrning taniqli hofiz va sozandalari — Tillaboy, Mirzo Hidoyat, Abdurahmonbek, Mir bobo va boshqalardan dars olgan. Yigirma yoshiga kelib shashmaqomni to'la o'zlashtirgan.
Uning nomi amir Muzaffarxon qulog'iga yetib, u Ota Jalolni saroyga chaqirgan va saroy hofizi etib tayinlagan; amir Olimxon zamonida unga «Miroxo'r» unvoni berilgan. 1920-yilda Buxoroda «Sharq musiqa maktabi» ochilib, ko'plab hofiz va sozandalar jalb etilgach, shashmaqomni o'qitish ishi unga topshirilgan.
Shashmaqomni birinchi marta notaga tushirish ishida ham uning o'rni katta. 1920-yillar boshida Buxoroda maqomlar ustalar ijrosidan yozib olingan (Abdurauf Fitrat ishi, 1922–1924) va 1924-yilda Moskvada chop etilgan. 1923-yilda V. A. Uspenskiy Ota Jalol Nosirov hamda Ota G'iyos Abdug'aniyev ijrosidan shashmaqomning hamma turkumlarini qog'ozga tushirgan. Bu voqea o'z davrida katta yangilik sanalgan va keyingi notalashtirish ishlariga yo'l ochgan.
Manbalarda Ota Jalol bastakor sifatida ham eslanadi — u xonanda va sozanda bo'lish bilan cheklanmagan. Shashmaqomning murakkab o'rinlarini tartibga keltirgan, ba'zi shu'balarni kengaytirgan, o'zi ham qo'shimcha qismlar bastalagan. Segoh maqomi uchun savt usulida bir necha qismdan iborat shu'ba yaratgan, bu shu'ba ijrosi «Savti Jaloliy» deb yuritiladi.
1925-yilda Samarqandga chaqirilib, yoshlarga maqom ijrosi va yo'llarini o'rgatgan, konsertlarda ham chiqish qilgan. Xoji Abdulaziz, Yunus Rajabiy, Mulla To'ychi Toshmuhammedov va Shorahim Shoumarov bilan ijodiy aloqada bo'lgan. Undan Usta Shodi, Domla Halim, Levicha hofiz, Boboqul Fayzullayev, Xoji Abdulaziz kabi hofizlar dars olishgan. Ota Jalol Nosirov 1928-yilda vafot etgan.
Karyera
- Buxoro amirligiSaroy hofizi · Buxoro
Hayot yo'li
- 1845Tug'ilishi
Buxoro, Eshon pir mahallasi.
- 1865Shashmaqomni to'liq o'zlashtirishi
Taxminan yigirma yoshida.
- Saray hofizi; «Miroxo'r» unvoni
Amir Muzaffarxon va Olimxon davrida.
- 1920Buxoroda «Sharq musiqa maktabi»
Shashmaqomni o'rgata boshladi.
- 1923Uspenskiy yozuvi
Shashmaqomning barcha turkumlari Ota Jalol va Ota G'iyosdan yozib olingan.
- 1924Shashmaqom nota nashri
Moskvada nashr etilgan.
- 1925Samarqandga taklif
Yoshlarga maqom o'rgatgan.
- 1928Vafoti
Asarlari
- «Savti Jaloliy»
Segoh maqomiga savt usulida bastalangan ko'p qismli shu'ba.