Биография
Ота Жалол Носиров (Ота Жалолиддин Носиров) — бухоролик машҳур мақомдон ҳофиз, созанда ва бастакор, шашмақомни ўргатган ва унинг нота ёзувида сақланишида иштирок этган устоз, сарай ҳофизи. Бухородаги биринчи мусиқа мактаби, Самарқанддаги мусиқа билим юрти ва шашмақомнинг нота ёзувига олиниши — ҳаммаси унинг исми билан боғлиқ. У 1845-йилда Бухоро шаҳрининг Эшон пир маҳалласида дунёга келган.
Оиласида мусиқага ҳавас катта эди: акаси Мулла Хайрулло моҳир мақом ижрочиси, жияни Каромат эса уста камончи бўлган. Шу муҳит Ота Жалолнинг ҳам мусиқа йўлига киришига имкон берган. Саккиз ёшида машқ қила бошлаган, ўша даврнинг таниқли ҳофиз ва созандалари — Тиллабой, Мирзо Ҳидоят, Абдураҳмонбек, Мир бобо ва бошқалардан дарс олган. Йигирма ёшига келиб шашмақомни тўла ўзлаштирган.
Унинг номи амир Музаффархон қулоғига етиб, у Ота Жалолни саройга чақирган ва сарой ҳофизи этиб тайинлаган; амир Олимхон замонида унга «Мирохўр» унвони берилган. 1920-йилда Бухорода «Шарқ мусиқа мактаби» очилиб, кўплаб ҳофиз ва созандалар жалб этилгач, шашмақомни ўқитиш иши унга топширилган.
Шашмақомни биринчи марта нотага тушириш ишида ҳам унинг ўрни катта. 1920-йиллар бошида Бухорода мақомлар усталар ижросидан ёзиб олинган (Абдурауф Фитрат иши, 1922–1924) ва 1924-йилда Москвада чоп этилган. 1923-йилда В. А. Успенский Ота Жалол Носиров ҳамда Ота Ғиёс Абдуғаниев ижросидан шашмақомнинг ҳамма туркумларини қоғозга туширган. Бу воқеа ўз даврида катта янгилик саналган ва кейинги ноталаштириш ишларига йўл очган.
Манбаларда Ота Жалол бастакор сифатида ҳам эсланади — у хонанда ва созанда бўлиш билан чекланмаган. Шашмақомнинг мураккаб ўринларини тартибга келтирган, баъзи шуъбаларни кенгайтирган, ўзи ҳам қўшимча қисмлар басталаган. Сегоҳ мақоми учун савт усулида бир неча қисмдан иборат шуъба яратган, бу шуъба ижроси «Савти Жалолий» деб юритилади.
1925-йилда Самарқандга чақирилиб, ёшларга мақом ижроси ва йўлларини ўргатган, концертларда ҳам чиқиш қилган. Хожи Абдулазиз, Юнус Ражабий, Мулла Тўйчи Тошмуҳаммедов ва Шораҳим Шоумаров билан ижодий алоқада бўлган. Ундан Уста Шоди, Домла Ҳалим, Левича ҳофиз, Бобоқул Файзуллаев, Хожи Абдулазиз каби ҳофизлар дарс олишган. Ота Жалол Носиров 1928-йилда вафот этган.
Карьера
- Бухоро амирлигиСарой ҳофизи · Бухоро
Ҳаёт йўли
- 1845Туғилиши
Бухоро, Эшон пир маҳалласи.
- 1865Шашмақомни тўлиқ ўзлаштириши
Тахминан йигирма ёшида.
- Сарай ҳофизи; «Мирохўр» унвони
Амир Музаффархон ва Олимхон даврида.
- 1920Бухорода «Шарқ мусиқа мактаби»
Шашмақомни ўргата бошлади.
- 1923Успенский ёзуви
Шашмақомнинг барча туркумлари Ота Жалол ва Ота Ғиёсдан ёзиб олинган.
- 1924Шашмақом нота нашри
Москвада нашр этилган.
- 1925Самарқандга таклиф
Ёшларга мақом ўргатган.
- 1928Вафоти
Асарлари
- «Савти Жалолий»
Сегоҳ мақомига савт усулида басталанган кўп қисмли шуъба.