Otajon Abdalov

Xorazmda ilk o'zbek matbaachisi: 1874-yildan Xivada toshbosma ishini yo'lga qo'ygan, 1876-yilda «Nisabus-sibyon»ni, so'ng Navoiy va Ogahiy asarlarini nashr etgan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Hunarmand
Taxallusi:: Otajon bosma
Tug'ilgan:: 1856 — 1927
Tug'ilgan joy:: Xiva, Xorazm

Biografiya

Otajon Abdalov 1856-yilda Xorazm xonligi poytaxti Xivada tug'ilgan. Bolaligi haqida ma'lumot kam. Ensiklopedik ma'lumotlarga ko'ra, u Petro-Aleksandrovskdagi (hozirgi To'rtko'l) rus maktabida o'qigan, bir necha xorijiy tilni o'rgangan, adabiyotga qiziqqan va o'zi ham she'rlar yozgan.

Bosmachilik hunarini unga Xorazmga kelgan eronlik Ibrohim Sulton o'rgatgan. Matn toshga ko'chirilib, qog'ozga bosiladigan toshbosma usuli murakkab terish jihozini talab qilmas edi va 1874-yilda Xivada Muhammad Rahimxon II saroyida Markaziy Osiyodagi dastlabki toshbosmalardan biri ish boshladi. Abdalovni uning tashkilotchisi deb hisoblashadi; xivaliklar unga «Otajon bosma» deb laqab qo'ygan.

1876-yilda u Abdunosir Farohiyning «Nisabus-sibyon» asarini toshbosmada bosib, xonga taqdim etdi. Bu kitob nafaqat Xivada, balki butun Markaziy Osiyoda birinchi bosma kitob hisoblanadi. Nashrga loyiq asarlarni u o'zi tanlab, xonga tasdiqlash uchun tavsiya etgan, qo'lyozmalarni nashrga tayyorlashda esa zamonasining taniqli xattotlari va shoirlari yordam bergan.

1876–1910-yillarda Xiva matbaasida o'ndan ortiq kitob chiqdi. Ular orasida Navoiyning «Hamsa»sidan «Hayrat ul-abror» (1880), «Xazoyin ul-maoniy» (1881), «Chor devon» (1882), Ogahiyning «Tavizul oshiqin» (1882), Muhammad Rahimxon II — Feruzning g'azallari (1897) va «Majmuat ush-shuaro» to'plami (1900) bor.

1917-yildan keyin Abdalov Xorazmda matbuot ishiga rahbarlik qildi: uning matbaasida xalq hukumatining qarorlari va tarixiy hujjatlar, o'zbek, rus, turkman va qoraqalpoq tillarida gazetalar chop etildi. Shogirdlari Ota Miskinov, Qilich Karimov va Boyjon Otajonov bilan birga kitob va gazetalar chiqarishni yo'lga qo'ydi; «Inqilob quyoshi» gazetasining birinchi soni 1920-yil martida chiqdi, 1923-yil 1-maydan esa u uning rahbarligidagi bosmaxonada chop etila boshladi.

Abdalovning vafot yilini rus Vikipediyasi va Vikima'lumotlar 1927-yil deb ko'rsatadi, o'zbek ensiklopedik maqolasi va ayrim nashrlarda 1939-yil keltiriladi; manbalar bir-biriga mos kelmaydi. Uni Xorazmda kitob bosish ishining asoschisi deb hisoblashadi.

Karyera

Xiva xon saroyi
Toshbosma matbaachisi · Xiva · 1874–…

Asarlar

Abdunosir Farohiyning «Nisabus-sibyon»i (1876)
Toshbosma nashr
Xivada bosilib, xonga taqdim etilgan kitob; uni Markaziy Osiyodagi birinchi bosma kitob deb hisoblashadi.
Navoiy «Hamsa»sidan «Hayrat ul-abror» (1880)
Toshbosma nashr
Navoiy «Hamsa»sidagi doston, Xiva matbaasida chop etilgan.
Navoiyning «Xazoyin ul-maoniy»si (1881)
Toshbosma nashr
Navoiy lirikasi to'plami, Xiva matbaasida chiqqan.
Navoiyning «Chor devon»i (1882)
Toshbosma nashr
Navoiy lirik devonlarining nashri.
Ogahiyning «Tavizul oshiqin»i (1882)
Toshbosma nashr
Xorazmlik shoir va tarixchi Ogahiyning asari.
Muhammad Rahimxon II (Feruz) g'azallari (1897)
Toshbosma nashr
Feruz taxallusi bilan she'r yozgan Xiva xonining she'rlar to'plami.
«Majmuat ush-shuaro» (1900)
Toshbosma nashr
Xiva matbaasida chiqqan shoirlar to'plami.

Hayot yo'li

1856
Tug'ilishi
Xorazm xonligi poytaxti Xivada tug'ilgan.
1874
Toshbosmadagi ishining boshlanishi
Xivada Muhammad Rahimxon II saroyida Markaziy Osiyodagi dastlabki toshbosmalardan biri ish boshladi; Abdalov uning tashkilotchisi bo'ldi.
1876
«Nisabus-sibyon»
Abdunosir Farohiyning kitobini bosib, xonga taqdim etdi; u Markaziy Osiyodagi birinchi bosma kitob hisoblanadi.
1880–1882
Navoiy va Ogahiy asarlari
Navoiyning «Hayrat ul-abror», «Xazoyin ul-maoniy», «Chor devon» va Ogahiyning «Tavizul oshiqin» asarlarini nashr etdi.
1897–1900
Xon she'rlari va shoirlar to'plami
Muhammad Rahimxon II (Feruz) g'azallari va «Majmuat ush-shuaro» to'plamini chiqardi.
1917–1920
Xalq hukumati matbuoti
Qarorlar, hujjatlar va o'zbek, rus, turkman, qoraqalpoq tillaridagi gazetalar chiqarishga rahbarlik qildi; 1920-yil martida «Inqilob quyoshi» gazetasining birinchi soni chiqdi.
1923
Gazeta bosmaxonada
1-maydan «Inqilob quyoshi» uning rahbarligidagi bosmaxonada chop etila boshladi.
1927
Vafoti
Vafot yili manbalarda turlicha: 1927 (rus Vikipediyasi, Vikima'lumotlar) yoki 1939 (o'zbek ensiklopedik maqolasi).

Meros

Abdalovni ilk o'zbek matbaachisi va Xorazmda kitob bosish ishining asoschisi deb hisoblashadi. Xivada chiqqan toshbosma nashrlar Navoiy, Ogahiy va boshqa shoirlar asarlarini saqlab qoldi va tarqatdi; nashr uchun asarlarni tanlashda esa u ko'p jihatdan o'zi belgilovchi bo'lgan.

Davr: Xiva xonligi va Xorazmda sho'ro hokimiyatining dastlabki yillari, 1870-yillar — 1920-yillar

Xivada xon saroyida toshbosma ish boshladi (1874)
«Nisabus-sibyon» bosildi — Markaziy Osiyodagi birinchi bosma kitob (1876)