Ozod Sharafiddinov
O'zbek adabiyotshunosi va adabiy tanqidchisi, professor, tarjimon; 1997-yildan umrining oxirigacha «Jahon adabiyoti» jurnali bosh muharriri, O'zbekiston Qahramoni.
Biografiya
Ozod Sharafiddinov 1929-yil 1-martda Qo'qon yaqinidagi Oxunqaynar qishlog'ida tug'ilgan. Maktabni Toshkentdagi 14-maktabda o'qib, 1946-yilda tamomlagan, so'ng O'rta Osiyo davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetiga kirgan va 1951-yilda uni bitirgan.
Universitetdan keyin Moskvada Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti institutining aspiranturasida o'qigan (1951–1954). 1955-yil aprelida urushdan keyingi o'zbek she'riyatiga bag'ishlangan nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, fan nomzodi darajasini olgan. 1954-yildan taxminan 1994-yilgacha Toshkent universitetida dotsent, keyin professor bo'lib dars bergan.
Sharafiddinov adabiy tanqidchi sifatida 1960-yillarda tanildi: birinchi yirik kitobi «Zamon. Qalb. Poeziya» 1962-yilda chiqdi. Undan keyin «Adabiy etyudlar» (1968), «Yalovbardorlar» (1974), «Iste'dod jilolari» (1976), «Birinchi mo'jiza» (1979), «Abdulla Qahhor» (1988) kabi to'plam va monografiyalari nashr etildi; ularda Oybek, G'afur G'ulom, Abdulla Qahhor, Shayxzoda, Mirtemir, Zulfiya ijodi haqida adabiy portretlar bor. 1970-yilda unga Beruniy nomidagi Davlat mukofoti berilgan.
Mustaqillik yillarida uning asosiy mavzularidan biri Cho'lpon merosi bo'ldi: «Cho'lpon» (1991) va «Cho'lponni anglash» (1994) kitoblari, shuningdek «E'tiqodimni nega o'zgartirdim» (1997), «Sardaftar sahifalari» (1999), «Prezident» (2003) va «Ijodni anglash baxti» (2004) asarlari shu davrga tegishli. U tarjima bilan ham shug'ullangan: Lev Tolstoyning «Iqrornoma»sini, Paulo Koelyoning «Alkimyogar» romanini, Fransuaza Saganning «Ko'lmak suvda quyosh parchasi» asarini o'zbekchaga o'girgan.
1995–1997-yillarda «Tafakkur» jurnali bosh muharririning o'rinbosari bo'lgan, 1997-yildan umrining oxirigacha «Jahon adabiyoti» jurnalini boshqargan. 1997-yilda «Mehnat shuhrati», 1999-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan; 2002-yil 23-avgustda unga «O'zbekiston Qahramoni» unvoni berilgan.
Ozod Sharafiddinov 2005-yil 4-oktyabrda vafot etgan; Toshkentdagi Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.
Ta'lim
- O'zbekiston Milliy universitetiOliygoh · Toshkent · 1946–1951 · Filologiya fakulteti
- M. Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti institutiBoshqa · 1951–1955 · Aspirantura; fan nomzodi (1955)
Karyera
- «Tafakkur» jurnaliBosh muharrir o'rinbosari · Toshkent · 1995–1997
- O'zbekiston Milliy universitetiDotsent, professor · Toshkent · 1954–1994
Mukofotlar
O'zbekiston Qahramoni2002 · O'zbekiston
«Buyuk xizmatlari uchun» ordeni1999 · O'zbekiston
Mehnat shuhrati ordeni1997 · O'zbekiston
Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti1970 · O'zbekiston SSR
Hayot yo'li
- 1929Tug'ilishi
Qo'qon yaqinidagi Oxunqaynar qishlog'ida tug'ildi.
- 1946–1951Universitetda o'qishi
Toshkentdagi 14-maktabni tugatib, O'rta Osiyo davlat universitetida filologiya bo'yicha o'qidi.
- 1951–1955Moskvadagi aspirantura
Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti institutida o'qidi; 1955-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.
- 1954–1994Universitetda dars berishi
Toshkent universitetida dotsent, keyin professor bo'lib ishladi.
- 1962«Zamon. Qalb. Poeziya»
Adabiy-tanqidiy maqolalarni jamlagan birinchi yirik kitobi chiqdi.
- 1970Beruniy nomidagi Davlat mukofoti
Beruniy nomidagi Davlat mukofoti laureati bo'ldi.
- 1994«Cho'lponni anglash»
Cho'lpon ijodi va uni talqin qilgan tanqidchilik haqidagi kitobi nashr etildi.
- 1995–1997«Tafakkur» jurnalida
«Tafakkur» jurnali bosh muharririning o'rinbosari bo'ldi.
- 1997–2005«Jahon adabiyoti» jurnali bosh muharriri
1997-yil iyulidan umrining oxirigacha «Jahon adabiyoti» jurnalini boshqardi.
- 2002O'zbekiston Qahramoni
2002-yil 23-avgustda unga «O'zbekiston Qahramoni» unvoni berildi.
- 2005Vafoti
4-oktyabrda vafot etdi, Toshkentda dafn etilgan.
Kitoblar
- «Zamon. Qalb. Poeziya»1962 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Sharafiddinovning birinchi yirik kitobi, o'zbek she'riyati haqida.
- «Adabiy etyudlar»1968 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Ijodkor shaxsi va uning asardagi o'rni haqida maqolalar.
- «Yalovbardorlar»1974 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Boshqa xalqlar adabiyoti vakillari haqida adabiy-tanqidiy ocherklar.
- «Iste'dod jilolari»1976 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Oybek, G'afur G'ulom, Shayxzoda, Mirtemir, Zulfiya va boshqalar haqida adabiy portretlar.
- «Birinchi mo'jiza»1979 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
O'zbek adabiyoti haqida adabiy-tanqidiy maqolalar.
- «Abdulla Qahhor»1988 · Monografiya
Yozuvchi Abdulla Qahhorning hayoti va ijodi haqida kitob.
- «Cho'lpon»1991 · Monografiya
Shoir Cho'lpon hayoti va ijodi haqida kitob.
- «Cho'lponni anglash»1994 · Monografiya
Cho'lpon ijodi va o'zbek tanqidchiligining XX asrdagi yo'li haqida.
- «E'tiqodimni nega o'zgartirdim»1997 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Tanqidchining estetik qarashlari aks etgan maqolalar.
- «Sardaftar sahifalari»1999 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Fitrat, Cho'lpon, Usmon Nosir, Qahhor, Oybek va boshqalar ijodi haqida maqolalar.
- «Prezident»2003 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
Kitob 2003-yilda «Adolat» nashriyotida chiqqan.
- «Ijodni anglash baxti»2004 · Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami
O'zbek adabiyotining jahon adabiy jarayonidagi o'rni haqida.