Pirmuhammadxon II

Shayboniylar sulolasidan Buxoro xoni (1598–1599): Abdullaxon II vafotidan keyingi g'alayonda taxtga o'tirgan, Buxoroni qozoqlar qamalidan saqlagan, ashtarxoniy Boqi Muhammadga yutqazgan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Tarixiy shaxs, Siyosatchi
Haqiqiy ismi:: Pirmuhammad ibn Sulaymon
Tug'ilgan:: taxminan 1550 — taxminan 1599
Otasi:: Sulaymon sulton
Farzandlar:: Muhammad Salim sulton, Ibodulla sulton

Biografiya

Pirmuhammadxon II (Pirmuhammad ibn Sulaymon) Shayboniylar sulolasidan, Abulxayrxon avlodlaridan bo'lgan. U Sulaymon sultonning o'g'li, Jonibek sultonning nabirasi va Abdullaxon IIning amakivachchasi edi. Taxminan 1550-yilda tug'ilgan; tug'ilgan joyi manbalarda ko'rsatilmaydi. Uni otasining akasi Pirmuhammadxon (Pirmuhammad I, 1556–1561-yillarda hukmronlik qilgan) bilan adashtirmaslik kerak.

1598-yilda Abdullaxon II vafot etgach, hokimiyat o'g'li Abdulmo'minxonga o'tgan, ammo u bir necha oydan so'ng fitnachilar qo'lida o'ldirilgan. Abdulmo'minning o'g'li hali yosh bo'lgani uchun Buxoro taxtiga Pirmuhammad o'tqazilgan. Tarixchilar bu voqeani turlicha baholaydi: ayrim o'rta osiyolik solnomalar so'nggi shayboniy hukmdor deb Abdulmo'minni hisoblaydi, bir qator tadqiqotchilar esa Iskandar Munshiyning fors tilidagi solnomasiga tayanib, sulolani aynan Pirmuhammad II bilan tugatadi.

Hukmronligi g'alayon davriga to'g'ri kelgan. Shimoldan Movarounnahrga qozoq xoni Tavakkul katta qo'shin bilan bostirib kirib, Toshkent va Samarqandni egallagan va Buxoroni qamal qilgan. Pirmuhammad shaharni mustahkamlab, ashtarxoniylar sulolasidan Boqi Muhammad bilan birga qamalni qaytargan; Tavakkul Toshkentga chekingan va ko'p o'tmay vafot etgan. Yordami evaziga Samarqand Boqi Muhammad va boshqa ashtarxoniylarga berilgan — bu raqibni kuchaytirgan. O'sha yillarda Toshkentda o'z nomidan tanga zarb qilgan shayboniy Keldi Muhammad (1598–1604) hukmronlik qilgan.

1599-yilda Pirmuhammad qo'shini Boqi Muhammaddan mag'lub bo'lgan. Rus va o'zbek Vikipediyasiga ko'ra, xon yaralanib asirga tushgan va g'olibning buyrug'i bilan qatl etilgan; boshqa ma'lumotlarga ko'ra, jangda halok bo'lgan. Uning o'lim yili ko'pincha 1599 deb ko'rsatiladi (buni tangalar ham tasdiqlaydi), biroq «Bahr ul-asror» solnomasi sulolalar almashgan vaqtni 1601-yil deb beradi va bu sana ma'lumotnomalarda uchraydi.

Pirmuhammad II halok bo'lishi bilan Buxoro xonligida shayboniylar hokimiyati tugagan, taxt 1785-yilgacha hukmronlik qilgan ashtarxoniylarga (janiylarga) o'tgan. Pirmuhammadning o'g'illari Muhammad Salim sulton va Ibodulla sulton Hisori Shodmon va Chag'oniyonda hukmronlik qilgan.

Karyera

Buxoro xonligi
Buxoro xoni (1598–1599) · Buxoro · 1598–1599
Bu lavozimda bo'lganlar →

Hayot yo'li

taxminan 1550
Tug'ilishi
Shayboniylar xonadonida, Sulaymon sultonning oilasida tug'ilgan; joyi ma'lum emas.
1598
Buxoro taxti
Abdulmo'minxon fitnachilar qo'lida o'ldirilgach, Buxoro xoni etib ko'tarilgan.
1598
Buxoro qamali
Qozoq xoni Tavakkulning Buxoroni qamal qilishini Boqi Muhammad bilan birga qaytargan.
1598
Samarqandning berilishi
Yordami uchun Samarqandni Boqi Muhammad va boshqa ashtarxoniylarga bergan.
1599
Boqi Muhammaddan mag'lubiyat
Qo'shini Boqi Muhammad qo'shinidan yengilgan; xon halok bo'lgan yoki qatl etilgan.
1599–1601
Sulolaning tugashi
Shayboniylar hokimiyati Buxoroda tugab, ashtarxoniylar (janiylar) sulolasi boshlangan; ba'zi manbalarda bu 1601-yil deb ko'rsatiladi.

Meros

Pirmuhammadxon II Buxoro xonligidagi shayboniylarning so'nggi hukmdorlaridan biri (ba'zi tadqiqotchilarga ko'ra, eng oxirgisi) bo'lgan. Uning mag'lubiyati bilan Buxoroda hokimiyat ashtarxoniylar (janiylar) sulolasiga o'tgan va ular xonlikni 1785-yilgacha boshqargan.

Davr: Shayboniylar davrining oxiri, XVI asrning oxiri

Abdullaxon II vafot etgan (1598)
Qozoq xoni Tavakkul Buxoroni qamal qilgan (1598)
Boqi Muhammad Pirmuhammad II qo'shinini yengib, Buxoro hokimiyatini qo'lga olgan (1599)