Пирмуҳаммадхон II
Шайбонийлар сулоласидан Бухоро хони (1598–1599): Абдуллахон II вафотидан кейинги ғалаёнда тахтга ўтирган, Бухорони қозоқлар қамалидан сақлаган, аштархоний Боқи Муҳаммадга ютқазган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Ҳақиқий исми:
- Пирмуҳаммад ибн Сулаймон
- Туғилган:
- тахминан 1550 — тахминан 1599
- Отаси:
- Сулаймон султон
- Фарзандлар:
- Муҳаммад Салим султон, Ибодулла султон
Биография
Пирмуҳаммадхон II (Пирмуҳаммад ибн Сулаймон) Шайбонийлар сулоласидан, Абулхайрхон авлодларидан бўлган. У Сулаймон султоннинг ўғли, Жонибек султоннинг набираси ва Абдуллахон ИИнинг амакиваччаси эди. Тахминан 1550-йилда туғилган; туғилган жойи манбаларда кўрсатилмайди. Уни отасининг акаси Пирмуҳаммадхон (Пирмуҳаммад I, 1556–1561-йилларда ҳукмронлик қилган) билан адаштирмаслик керак.
1598-йилда Абдуллахон II вафот этгач, ҳокимият ўғли Абдулмўминхонга ўтган, аммо у бир неча ойдан сўнг фитначилар қўлида ўлдирилган. Абдулмўминнинг ўғли ҳали ёш бўлгани учун Бухоро тахтига Пирмуҳаммад ўтқазилган. Тарихчилар бу воқеани турлича баҳолайди: айрим ўрта осиёлик солномалар сўнгги шайбоний ҳукмдор деб Абдулмўминни ҳисоблайди, бир қатор тадқиқотчилар эса Искандар Муншийнинг форс тилидаги солномасига таяниб, сулолани айнан Пирмуҳаммад II билан тугатади.
Ҳукмронлиги ғалаён даврига тўғри келган. Шимолдан Мовароуннаҳрга қозоқ хони Таваккул катта қўшин билан бостириб кириб, Тошкент ва Самарқандни эгаллаган ва Бухорони қамал қилган. Пирмуҳаммад шаҳарни мустаҳкамлаб, аштархонийлар сулоласидан Боқи Муҳаммад билан бирга қамални қайтарган; Таваккул Тошкентга чекинган ва кўп ўтмай вафот этган. Ёрдами эвазига Самарқанд Боқи Муҳаммад ва бошқа аштархонийларга берилган — бу рақибни кучайтирган. Ўша йилларда Тошкентда ўз номидан танга зарб қилган шайбоний Келди Муҳаммад (1598–1604) ҳукмронлик қилган.
1599-йилда Пирмуҳаммад қўшини Боқи Муҳаммаддан мағлуб бўлган. Рус ва ўзбек Википедиясига кўра, хон яраланиб асирга тушган ва ғолибнинг буйруғи билан қатл этилган; бошқа маълумотларга кўра, жангда ҳалок бўлган. Унинг ўлим йили кўпинча 1599 деб кўрсатилади (буни тангалар ҳам тасдиқлайди), бироқ «Баҳр ул-асрор» солномаси сулолалар алмашган вақтни 1601-йил деб беради ва бу сана маълумотномаларда учрайди.
Пирмуҳаммад II ҳалок бўлиши билан Бухоро хонлигида шайбонийлар ҳокимияти тугаган, тахт 1785-йилгача ҳукмронлик қилган аштархонийларга (жанийларга) ўтган. Пирмуҳаммаднинг ўғиллари Муҳаммад Салим султон ва Ибодулла султон Ҳисори Шодмон ва Чағониёнда ҳукмронлик қилган.
Карьера
Ҳаёт йўли
- тахминан 1550Туғилиши
Шайбонийлар хонадонида, Сулаймон султоннинг оиласида туғилган; жойи маълум эмас.
- 1598Бухоро тахти
Абдулмўминхон фитначилар қўлида ўлдирилгач, Бухоро хони этиб кўтарилган.
- 1598Бухоро қамали
Қозоқ хони Таваккулнинг Бухорони қамал қилишини Боқи Муҳаммад билан бирга қайтарган.
- 1598Самарқанднинг берилиши
Ёрдами учун Самарқандни Боқи Муҳаммад ва бошқа аштархонийларга берган.
- 1599Боқи Муҳаммаддан мағлубият
Қўшини Боқи Муҳаммад қўшинидан енгилган; хон ҳалок бўлган ёки қатл этилган.
- 1599–1601Сулоланинг тугаши
Шайбонийлар ҳокимияти Бухорода тугаб, аштархонийлар (жанийлар) сулоласи бошланган; баъзи манбаларда бу 1601-йил деб кўрсатилади.
Мерос
Пирмуҳаммадхон II Бухоро хонлигидаги шайбонийларнинг сўнгги ҳукмдорларидан бири (баъзи тадқиқотчиларга кўра, энг охиргиси) бўлган. Унинг мағлубияти билан Бухорода ҳокимият аштархонийлар (жанийлар) сулоласига ўтган ва улар хонликни 1785-йилгача бошқарган.
Давр: Шайбонийлар даврининг охири, XVI асрнинг охири- Абдуллахон II вафот этган (1598)
- Қозоқ хони Таваккул Бухорони қамал қилган (1598)
- Боқи Муҳаммад Пирмуҳаммад II қўшинини енгиб, Бухоро ҳокимиятини қўлга олган (1599)