Qo'qonlik shoir va xattot, XIX asr o'zbek adabiyotining iste'dodli vakili; ghazal va muxammas muallifi, Muqimiy bilan birga bayoz ko'chirgan (1828–1906).
Biografiya
Qoriy Xo'qandiy — Qo'qonda yashagan shoir va xattot. Tug'ilganida Mulla Mirmahmud deb atalgan, otasining ismi Mirshamsiddin; adabiyotda «Qoriy» taxallusi bilan tanilgan. U 1828-yilda Qo'qonning Sarmozor mahallasida dunyoga kelgan va 1906-yilgacha yashagan. Manbada u XIX asr o'zbek she'riyatining iste'dodli vakillaridan biri sifatida ta'riflanadi.
Dastlabki ta'limni Qo'qondagi Norbo'tabiy madrasasida olgan. Arab va fors tillarini, shuningdek sarf, nahv va lug'at ilmlarini puxta o'zlashtirgan. Hasanqori domladan qiroat sirlarini o'rganib, Qur'on hofizi bo'lgan va «qori» unvoniga sazovor bo'lgan; taxallusi ham shundan kelib chiqqan. Uzoq yillar Qo'qonning Xo'jand dahasidagi G'oziyog'liq mahallasi katta masjidida imomlik qilgan.
Qoriy go'zal husnixat egasi edi. O'zi ikki nusxada ko'chirgan «Devon», Majzub Namangoniy devoni va Bahouddin Naqshband risolasi bizgacha yetib kelgan; Muqimiy bilan hamkorlikda katta bayoz ham ko'chirgan. Uning o'z «Devon»i ghazal, muxammas, muvashshah va tarix janridagi she'rlarni qamrab oladi. Ghazallari ishqiy va orifona ruhda, sof lirik uslubda yozilgan.
Shoirning 65 ta muxammasi o'zbek va fors tillarida bitilgan. Ularning aksariyati Hofiz Sheroziy, Abdurahmon Jomiy, Bedil, Ahmad Jomiy, Osafiy, Soib singari fors-tojik shoirlari hamda Alisher Navoiy, Fuzuliy, Amiriy, Mashrab, Zalili, G'oziy, Uvaysiy, Azimiy kabi turkiy ijodkorlar ghazallariga bog'langan tahmislardir. Ijodida Allohga hamd va ayniqsa Muhammad payg'ambarga bag'ishlangan na'tlar ko'p; shuningdek, go'zal mahbubaning timsoli va ishq iztiroblari aks etgan misralar ham salmoqli o'rin tutadi. «Devon»ning qo'lyozmasi O'zbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondida 2310-raqam ostida saqlanadi.
Ta'lim
- Qo'qon «Madrasai oliy» madrasasiMadrasa · Qo'qon
Hayot yo'li
- 1828Tug'ilgan
Qo'qonning Sarmozor mahallasida dunyoga kelgan.
- Madrasa va qorilik
Norbo'tabiy madrasasida o'qigan; Hasanqori domladan qiroatni o'rganib, qori unvonini olgan.
- Imomlik
Xo'jand dahasidagi G'oziyog'liq mahallasi katta masjidida uzoq yillar imom bo'lgan.
- Bayoz ko'chirish
Muqimiy bilan hamkorlikda katta bayoz ko'chirgan.
- 1906Vafot etgan
Hayoti shu yili yakunlangan.
Asarlar
- «Devon»She'riy to'plam (qo'lyozma)
- 65 ta muxammasMuxammaslar