Qurbon Babayev

Qurbon Latipovich Babayev — geolog, geologiya-mineralogiya fanlari doktori, professor; O'rta Osiyodagi pegmatitlar, skarnlar va ruda konlarini o'rgangan olim. 1910-yil 26-dekabrda Oqmolada (hozirgi Ostona, Qozog'iston) xizmatchi oilasida tug'ilgan. Boshlang'ich ta'limni tug'ilgan shahrida olgan, pedagogik yo'nalishdagi maktab-internatda o'qigan.

1929-yilda Toshkentga kelib, O'rta Osiyo industriya institutidagi ishchilar fakultetini bitirgan, 1931-yilda shu institutning tog' fakultetiga o'qishga kirgan va 1936-yilda tamomlagan. Talabalik yillaridayoq kollektor va prorab bo'lib ishlagan, Uchimchoq geologiya-qidiruv partiyasi boshlig'ining o'rinbosari bo'lgan, professor T. N. Qori-Niyoziy tavsiyasi bilan O'rta Osiyo davlat universitetining geofizika bo'limi milliy guruhida matematikadan dars bergan. 1933-yilda akademik A. Ye. Fersmanni Chotqol tog'laridagi konlarga kuzatib bordi; o'zini uning shogirdi hisoblagan va keyinchalik pegmatitlar haqidagi g'oyalarini rivojlantirgan.

1938-yildan Babayev O'zbekiston va Qirg'iziston geologiya boshqarmalarida qidiruv-razvedka partiyalariga boshchilik qilgan va bosh geolog bo'lgan, volfram, kobalt va oltin qidirgan. 1940-yilda Frunzeda Fersmanga kobalt koni kashf etilgani haqida ma'ruza qilgan — tarjimai hol manbalariga ko'ra, bu O'rta Osiyodagi yagona kobalt konidir. 1942-yilda frontga ketib, 5-alohida gvardiya sapyorlar batalyonida xizmat qilgan, 1943-yilda kontuziyadan so'ng safdan bo'shatilgan va Meliksu rudnigining bosh geologi etib tayinlangan; u yerda volfram qazib olishni qisqa muddatda bir necha barobar oshirgan, buning uchun O'zbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy yorlig'i bilan taqdirlangan.

1946-yildan O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining Geologiya institutida ishlagan — katta ilmiy xodim va laboratoriya mudiridan direktor o'rinbosari va direktorgacha ko'tarilgan. Ko'ytosh volfram konidagi skarnlarni o'rganib, 1949-yilda Ko'ytosh skarn maydoni haqida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. So'ngra G'arbiy O'zbekistondagi granitoid massivlarni (Oltintog' massivi haqidagi monografiya, 1954) va granit pegmatitlarini («O'rta Osiyo granit pegmatitlari» monografiyasi, 1960) o'rgangan. 1962-yilda Moskvada Butunittifoq mineral xomashyo institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan, 1963-yilda professor unvonini olgan. 1946–1965-yillarda Toshkent politexnika institutida dars bergan.

1957-yil 27-iyulda Babayev SSSR Geologiya vazirligi huzuridagi yangi tashkil etilgan O'rta Osiyo geologiya va mineral xomashyo ilmiy-tadqiqot institutining (SAIGIMS) birinchi direktori etib tayinlandi, 1958-yilda esa vazirlik institutlari direktorlari kengashining raisi etib saylandi. 1959-yilda uning rahbarligida institut mintaqaning mineral resurslari bo'yicha birinchi yirik yig'mani — 70 bosma tabaqlik monografik tavsif bilan 1:500 000 masshtabli «O'rta Osiyo foydali qazilmalari xaritasi»ni tayyorladi; keyingi geologiya-qidiruv ishlari shunga tayangan.

Babayev o'zbek fanini Meksikada (1956), Dehlida (1964, bu yerda bo'lim raisi etib saylangan) va Moskvada (1984) o'tgan Xalqaro geologiya kongresslarida namoyish etgan; 1983-yildan Ruda konlarining paydo bo'lishi bo'yicha xalqaro assotsiatsiya a'zosi bo'lgan. U 168 ilmiy va yana 75 maxsus ish nashr etgan, 18 fan nomzodini tayyorlagan, «SAIGIMS ilmiy-tadqiqot ishlari byulleteni» va «SAIGIMS ilmiy yozuvlari»ni tahrir qilgan, to'rt chaqiriq Toshkent shahri Lenin tumani Kengashi deputati bo'lgan. 1976-yilda unga O'zbekiston SSR fan arbobi unvoni berilgan, 1981-yilda «SSSR yer osti boyliklarining faxriy qidiruvchisi» nishoni bilan taqdirlangan; Mehnat Qizil Bayroq va Vatan urushi ordenlari hamda bir qator medallar sohibi.

Qurbon Latipovich Babayev 2000-yil 5-avgustda Toshkentda vafot etgan va shahar "Teshik-kapkak" qabristoniga dafn etilgan.