
Said Abdullaxon
Xiva xoni (1918–1920), Qo'ng'irotlardan, Feruzning o'g'li; Xiva xonligining so'nggi hukmdori, amalda hokimiyat Junaidxon qo'lida bo'lgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- taxminan 1873 — 1933
- Otasi:
- Feruz (Muhammad Rahimxon II)
Biografiya
Said Abdullaxon Xiva xonligining so'nggi xoni bo'lib, Qo'ng'irot sulolasidan, Feruz (Muhammad Rahimxon II)ning o'g'li. 1918-yil 3-oktabrda Junaidxon uni xon etib ko'tardi; bundan oldin ukasi Asfandiyorxon suiqasdda halok bo'lgan edi. Boshqa manbada hukmronlik boshlangan sana oktabr oyining boshi deb berilgan. Tug'ilgan yili ziyouz.uz maqolasida ko'rsatilmagan, ingliz tilidagi manbalarda 1873 deb yoziladi, shu sababli taxminiy olindi.
Xon tanasi zaif va qat'iyatsiz bo'lgani sababli davlat ishlarini aslida Junaidxon yuritgan, u bunda saroy amaldori Davlatmurod mahramga suyangan. Junaidxon viloyatlarga, jumladan Toshhovuz, Ilyali, Porsu, Mang'it, Taxta, Urganch va Xivaga, o'z tarafdorlarini hokim qilib qo'ygan.
Qizil askarlar Xiva xonligini bosib olgach, Said Abdullaxon 1920-yil 2-fevralda taxtdan voz kechdi va iltimosiga ko'ra Xivada qoldirildi. Keyin, 1920-yil 23-iyunda ulamolar Ibrohim Oxun rahbarligida qizil askarlarga qarshi bosh ko'tardi (voqea Muhammad Aminxon madrasasida bo'lgan). Xonning bunga aloqasi yo'q edi, biroq o'sha yozning o'zida u haramidagilar, yaqin qarindoshlari va o'nta to'ra bilan Xorazm Xalq Sovet Respublikasi chegarasidan chiqarib yuborildi. Ular avval Moskvadagi Lubyanka qamoqxonasiga, so'ng Novospasskiy va Ivanovo monastirlaridagi qamoqxonalarga joylashtirildi.
Ingliz manbasiga ko'ra, ular 1922-yil fevralda ozod qilingan va Krivoy Rogga joylashgan; u yerda Said Abdullaxon shaxta qorovuli bo'lib ishlagan, 1925-yilda Xorazmga qaytish haqidagi iltimosi rad etilgan. Ziyouz.uz maqolasiga ko'ra, 1923-yilda u avlodlari bilan Yekaterinoslav guberniyasiga surgun qilingan va surgunda 10 yil yashab, kasallikdan 1933-yilda Krivoy Rog shahrida vafot etgan. Uning taqdiriga bag'ishlangan "Xusumat" tarixiy romani (Nukus, 2001) xorazmlik yozuvchi Ko'zi Davat qalamiga mansub.
Karyera
- Xiva xon saroyiXiva xoni · Xiva · 1918–1920
Hayot yo'li
- 1918Xonlikka ko'tarilishi
Ukasi Asfandiyorxon o'ldirilgach, Junaidxon uni Xiva xoni qilgan.
- 1920Taxtdan voz kechishi
2-fevralda qizil askarlar bosimi ostida taxtdan voz kechgan.
- 1920Xorazmdan haydalishi
Yozda oilasi bilan Xorazm Xalq Sovet Respublikasidan chiqarilib, Moskva qamoqxonalariga joylashtirilgan.
- 1933Vafoti
Krivoy Rog shahrida surgunda vafot etgan.