
Саид Абдуллахон
Хива хони (1918–1920), Қўнғиротлардан, Ферузнинг ўғли; Хива хонлигининг сўнгги ҳукмдори, амалда ҳокимият Жунаидхон қўлида бўлган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1873 — 1933
- Отаси:
- Феруз (Муҳаммад Раҳимхон II)
Биография
Саид Абдуллахон Хива хонлигининг сўнгги хони бўлиб, Қўнғирот сулоласидан, Феруз (Муҳаммад Раҳимхон II)нинг ўғли. 1918-йил 3-октабрда Жунаидхон уни хон этиб кўтарди; бундан олдин укаси Асфандиёрхон суиқасдда ҳалок бўлган эди. Бошқа манбада ҳукмронлик бошланган сана октабр ойининг боши деб берилган. Туғилган йили ziyouz.uz мақоласида кўрсатилмаган, инглиз тилидаги манбаларда 1873 деб ёзилади, шу сабабли тахминий олинди.
Хон танаси заиф ва қатъиятсиз бўлгани сабабли давлат ишларини аслида Жунаидхон юритган, у бунда сарой амалдори Давлатмурод маҳрамга суянган. Жунаидхон вилоятларга, жумладан Тошҳовуз, Иляли, Порсу, Манғит, Тахта, Урганч ва Хивага, ўз тарафдорларини ҳоким қилиб қўйган.
Қизил аскарлар Хива хонлигини босиб олгач, Саид Абдуллахон 1920-йил 2-февралда тахтдан воз кечди ва илтимосига кўра Хивада қолдирилди. Кейин, 1920-йил 23-июнда уламолар Иброҳим Охун раҳбарлигида қизил аскарларга қарши бош кўтарди (воқеа Муҳаммад Аминхон мадрасасида бўлган). Хоннинг бунга алоқаси йўқ эди, бироқ ўша ёзнинг ўзида у ҳарамидагилар, яқин қариндошлари ва ўнта тўра билан Хоразм Халқ Совет Республикаси чегарасидан чиқариб юборилди. Улар аввал Москвадаги Лубянка қамоқхонасига, сўнг Новоспасский ва Иваново монастирларидаги қамоқхоналарга жойлаштирилди.
Инглиз манбасига кўра, улар 1922-йил февралда озод қилинган ва Кривой Рогга жойлашган; у ерда Саид Абдуллахон шахта қоровули бўлиб ишлаган, 1925-йилда Хоразмга қайтиш ҳақидаги илтимоси рад этилган. Ziyouz.uz мақоласига кўра, 1923-йилда у авлодлари билан Екатеринослав губерниясига сургун қилинган ва сургунда 10 йил яшаб, касалликдан 1933-йилда Кривой Рог шаҳрида вафот этган. Унинг тақдирига бағишланган "Хусумат" тарихий романи (Нукус, 2001) хоразмлик ёзувчи Кўзи Дават қаламига мансуб.
Карьера
- Хива хон саройиХива хони · Хива · 1918–1920
Ҳаёт йўли
- 1918Хонликка кўтарилиши
Укаси Асфандиёрхон ўлдирилгач, Жунаидхон уни Хива хони қилган.
- 1920Тахтдан воз кечиши
2-февралда қизил аскарлар босими остида тахтдан воз кечган.
- 1920Хоразмдан ҳайдалиши
Ёзда оиласи билан Хоразм Халқ Совет Республикасидан чиқарилиб, Москва қамоқхоналарига жойлаштирилган.
- 1933Вафоти
Кривой Рог шаҳрида сургунда вафот этган.